'Overheid Iran doet wat ze wil'

Dankzij internationale druk is de Iraanse filmmaker Panahi gisteren vrijgelaten. Zijn aanhouding moest dienen als waarschuwing aan anderen.

Na twee maanden in de Evin-gevangenis zit de beroemde Iraanse filmmaker Jafar Panahi weer thuis in zijn appartement in Noord-Tehran. Panahi werd gisteravond vrijgelaten na betaling van een borgtocht van 165.000 euro, nadat hij in maart was gearresteerd wegens het maken van een „illegale film” over de antiregeringsprotesten van het afgelopen jaar.

Afgevallen, mede door een hongerstaking van een week, zegt Panahi dat hij vrij is dankzij de druk vanuit binnen- en buitenland. In de gevangenis is hij ervan beschuldigd voor buitenlandse veiligheidsdiensten te werken. Zijn ondervragers zeiden dat hij een film wilde maken over „problemen” in Iran. Zijn arrestatie moest dienen als „voorbeeld” voor anderen in de dynamische Iraanse culturele sector, legt hij uit. Dat degenen die de grenzen opzoeken, opgepakt kunnen worden.

Er was veel internationale druk op Iran om de filmmaker, wiens films in Iran verboden zijn, vrij te laten. Regisseurs en acteurs als Steven Spielberg, Francis Ford Coppola en Robert Redford vroegen om zijn vrijlating. In Iran deden 80 vooraanstaande filmers en acteurs hetzelfde. Tijdens het filmfestival in Cannes, waar hij als jurylid was uitgenodigd, werd symbolisch een stoel voor hem leeg gehouden tijdens de openingsceremonie.

Hoe bent u in de gevangenis behandeld?

„Omdat ik nog voor de rechter moet verschijnen kan ik geen details geven die mijn zaak in gevaar zouden kunnen brengen.”

Waarom bent u gearresteerd?

„We maakten met 20 mensen, binnenshuis, een film over een familie en huidige problemen in Iran. Daar is geen overheidstoestemming voor nodig. Maar veiligheidsagenten vielen binnen en arresteerden iedereen, onder wie mijn vrouw en kinderen. Filmmakers in Iran moeten altijd op zoek naar de mazen van de wet. Maar de overheid houdt zich niet aan haar eigen regels, uiteindelijk doet ze gewoon wat ze wil.

„Ik heb mijn ondervragers uitgelegd dat slechts 30 procent van de film af was, dat ze het eindproduct moesten beoordelen. In hun optiek werkt iedereen die een onafhankelijke film in Iran wil maken voor een westerse veiligheidsdienst. Ze zeiden: u maakt een film die over problemen in Iran gaat. Maar de documentaires van Michael Moore worden hier wel uitgezonden, omdat ze over problemen in de Verenigde Staten gaan. Dus waarom kan ik geen film maken over problemen in Iran?”

Was uw arrestatie een waarschuwing voor andere filmmakers in Iran?

„Gezien de huidige omstandigheden in Iran zetten ze individuen onder druk om een voorbeeld te stellen. Men wilde me tot de rechtszaak in de gevangenis vasthouden, maar na druk van vooraanstaande vertegenwoordigers van de Iraanse en internationale filmindustrie moesten ze me wel vrijlaten. Ik ben daar iedereen zeer dankbaar voor.”

Bijna een jaar geleden leidde de verkiezingsoverwinning van president Ahmadinejad tot langdurige protesten. Hoe staat de oppositiebeweging er nu voor?

„Ik ben een filmmaker, geen politieke leider, maar ik sta achter de dingen waar ik in geloof. Als de Amerikaanse regering mijn vingerafdrukken wil nemen dan verzet ik me daar tegen. Maar als mijn eigen regering verkeerde dingen doet, zeg ik dat ook. De beweging die na de verkiezingen ontstond heeft hoogte- en dieptepunten. Maar de regering kan niet de wensen en rechten van de miljoenen die de straat op zijn gegaan blijven negeren. Er moet naar hen worden geluisterd”

Wilt u vertrekken uit Iran?

„Nooit. Ik heb een paspoort, een Iraans paspoort. Dit is mijn land en ik blijf hier films maken. Ik ben onafhankelijk en blijf steunen wat juist is.”