Oud nieuws uit Zweden

De oudste Nederlandse krant is voor het eerst in Nederland. In Den Haag is deze courant tijdelijk te zien, dan gaat hij terug naar Stockholm.

Veel mensen denken dat de Opregte Haarlemsche Courant de oudste Nederlandse krant is, of zelfs de oudste krant ter wereld, maar dat is niet zo. Het eerste nummer van die krant verscheen in 1656. De oudste gedrukte kranten, met nieuws uit heel Europa, verschenen in 1605 in Duitsland. De oudste Nederlandse krant, gedrukt in Amsterdam, dateert van 1618.

Vanaf vandaag is die alleroudste Nederlandse krant, getiteld Courante uyt Italien, Duytslandt & c., een maand lang te zien in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Aanleiding is de lancering van een website met historische kranten. Binnen anderhalf jaar zullen op die website ruim acht miljoen historische krantenpagina’s te raadplegen zijn, van 1618 tot 1995. Morgen gaan de eerste miljoen pagina’s online.

Het lijkt een beetje vreemd, maar de oudste Nederlandse krant wordt niet in Nederland bewaard, maar in Zweden. Sterker nog: in Zweden liggen zo’n 1.300 Nederlandse kranten uit de eerste helft van de zeventiende eeuw – de grootste collectie ter wereld. Dit werd pas in 1935 ontdekt, door de Zweedse bibliothecaris Folke Dahl.

In een bibliografie die Dahl in 1946 van deze kranten samenstelde, zet hij uiteen hoe ze volgens hem in Zweden terecht zijn gekomen. U moet weten dat de contacten tussen Zweden en Nederland indertijd zeer hecht waren. Göteborg, de op een na grootste stad van Zweden, werd aan het begin van de zeventiende eeuw voor een belangrijk deel gebouwd door Nederlandse kolonisten, die hiertoe speciaal door het Zweedse hof waren uitgenodigd. Dit leidde er zelfs toe dat het Nederlands in Göteborg officieel de tweede taal was.

Ook woonden er indertijd veel Zweedse handelsagenten in Nederland. Zij waren verplicht geregeld verslagen over Hollandse aangelegenheden naar het Zweedse hof te sturen. Bij die verslagen stopten zij Nederlandse kranten, die vervolgens in het rijksarchief in Zweden werden opgeborgen, waar ze al die tijd bewaard bleven. Inmiddels zijn ze overgedragen aan de Koninklijke Bibliotheek in Stockholm.

De oudste Nederlandse krant dateert van omstreeks 14 juni 1618. Het gaat om één vel papier, formaat A4, eenzijdig bedrukt. Kranten uit die tijd hadden een min of meer vaste indeling. De krant ‘opende’ met de oudste berichten: eerst nieuws van veraf (West- en Oost-Indië en Afrika), vervolgens vertalingen van artikelen uit onder meer Italië, Duitsland, Engeland en Frankrijk. Daarna volgden recentere berichten uit eigen land, gevolgd door ongedateerde berichten met ‘gemengd nieuws’. De krant besloot met officiële mededelingen en advertenties, als die er waren.

Wat staat er in de krant die nu voor het eerst in Nederland wordt tentoongesteld? Hij begint met een bericht over gebeurtenissen in Venetië die nu bekendstaan als de ‘Spaanse samenzwering’. De Spaanse ambassadeur in Venetië had vergeefs geprobeerd – met hulp van onder anderen Hollandse huurlingen – Venetië te destabiliseren door onenigheid te zaaien. „Er komen nog dagelijks wonderlijke zaken aan het licht’’, meldde de Courante uyt Italien, die wekelijks verscheen.

Het meest verse nieuws kwam uit Den Haag en is gedateerd op 13 juni 1618. „Een paar dagen geleden”, zo luidt het complete bericht in hertaling, „kwam een gezantschap van de Groot-Vorst van Moskou hier met een tamelijk groot gevolg. Hij was de dag ervoor door de Gedeputeerde van de Generaliteit en door de Prins en zijn broer en andere heren welkom geheten. Afgelopen zaterdag zijn ze met enkele koetsen naar de audiëntie bij de Generaliteit gebracht. Wat ze gezegd hebben zal men te zijner tijd vernemen.”