Ieder land krijgt eigen bankenfonds

Een Europees bankenfonds bleek niet haalbaar, daarom wil Brussel nu dat ieder land zijn eigen fonds vult voor het afwikkelen van bankenfaillissementen.

„Ik geloof in het principe dat de vervuiler betaalt. De financiële sector, niet de belastingbetaler, moet de kosten van toekomstige bankencrises betalen.” Zo motiveerde eurocommissaris Michel Barnier (Interne Markt) vandaag zijn verzoek aan alle 27 EU-landen om een nationale bankheffing in te stellen. De opbrengst moet in nationale fondsen worden gestopt, bedoeld voor het ordentelijk afwikkelen van bankfaillissementen.

Barnier, die in februari aantrad, legt vooralsnog alleen een ruw idee op tafel. Details laat hij open, zoals de vraag of de banken aangeslagen moeten worden op risicovolle activa, omvang of andere criteria. Hij wil dat Europese regeringsleiders half juni, op een top in Brussel, een principebesluit hierover nemen. Daarna kan de EU het plan inbrengen op de komende vergadering van de G20 in Toronto, op 26 en 27 juni. De VS is ook bezig met een bankheffing.

Barniers voorstel is maar één stukje van een grotere crisispreventiepuzzel waar de Europese Commissie aan werkt. Er is ook een Europees depositogarantiestelsel in voorbereiding. En Barniers medewerkers leggen de laatste hand aan een plan voor een Europese methode om faillissementen van grote, grensoverschrijdende banken af te wikkelen.

Dat Barnier nu al komt met een voorstel voor bankheffingen, in een ruwe versie, duidt erop dat hij vaart wil maken met het voorkomen van nieuwe bankcrises. Barniers voorganger, Charley McCreevy, nam weinig initiatief op dit gebied. De Commissie ziet dat lidstaten steeds meer zélf, nationaal, optreden tegen de financiële sector. Ze worden gepusht door burgers die vinden dat zij voor de crisis opdraaien, terwijl de financiële sector die in hun ogen de ellende heeft veroorzaakt, vrijuit gaat. Daarom overwegen diverse Europese regeringen actie tegen speculanten, nadat Duitsland vorige week naked short selling verbood. Her en der zijn plafonds voor bonussen ingesteld. Zweden en Duitsland zijn al bezig met een bankenheffing. De Commissie vreest dat het een rommeltje wordt als elk land zijn eigen systeem optuigt. Dat kan leiden tot verkapte staatssteun. Als een bankenfonds in land A royaler is voor nationale banken dan een bankenfonds in land B, kan dat schokgolven veroorzaken in Europa. De interne markt, grondslag van de Europese Unie, draait immers op de afspraak dat landen nationale bedrijven niet mogen voortrekken.

Daarom mogen landen volgens Barnier de bankheffing zelf regelen, mits ze zich aan gemeenschappelijke regels houden. Zo moet de heffing op basis van dezelfde criteria plaatsvinden. De fondsen mogen niet voor reddingsacties worden gebruikt omdat dan de kans bestaat dat banken bewust grotere risico’s nemen omdat ze weten dat overheden ze in noodgevallen toch wel zullen redden. Het geld mag alleen wordt ingezet bij de afhandeling van bankfaillissementen.

Het kan dienen als overbrugging tot de depositogarantie in werking treedt, zodat rekeninghouders niet in paniek al hun geld van de bank proberen te halen. Ook kunnen er curatoren mee worden betaald, of herstructurering. Tot dusver werd dit met belastinggeld bekostigd. „De fondsen”, stelt de tekst, „dienen alleen om een bankfaillissement ordentelijk te managen, zodat het financiële systeem niet wordt gedestabiliseerd.”

Medewerkers van de Commissie hadden liever één Europees bankenfonds gezien. Mocht er een pan-Europese bank omvallen, dan kunnen 27 nationale bankfondsjes het probleem onmogelijk tackelen. Volgens hen is het een kwestie van geluk dat dit Europa tot dusver bespaard is gebleven. Maar één fonds is in een Europa waarin nationale belangen sterk opspelen onbespreekbaar. Regeringen hebben zelfs onenigheid over de bestemming van nationale fondsen. Frankrijk en Groot-Brittannië willen hun fonds gebruiken voor reguliere overheidsuitgaven als onderwijs en gezondheidszorg, waarop nu fors wordt bezuinigd. Andere landen willen Barniers plan volgen om de fondsen te laten beheren door een onafhankelijke instelling, los van de overheid.

Dat de Commissie regeringsleiders eerst over grote lijnen wil laten beslissen, duidt er volgens ingewijden op dat zij bezorgd is over een nieuwe bankencrisis. Vorig jaar werd hetzelfde procedé gevolgd rond Europees banktoezicht.

Regeringen hebben sinds 2008 met nationalisaties en kapitaalinjecties veel bankschuld uit de kredietcrisis overgenomen. Dat heeft de huidige schuldencrisis mede veroorzaakt. Nu worden overheden – en de euro – afgerekend op deze schulden. De Europese banksector is echter verre van gezond, zoals vrijdag bleek toen de Spaanse Centrale Bank Cajasur overnam. Vandaar dat Barnier snel aanstuurt op een preventief vangnet.