De opruiende woorden van The Last Poets

In het toneelstuk De laatste dichters staat de Afro-Amerikaanse groep The Last Poets centraal: „De voorstelling moet helemaal als jazz klinken”

„We Speak From Our Souls,” staat in zwarte letters op een houten palet geschilderd. En: „As His Dreams Reach Beyond Ohio.” Er is meer in het decor te zien van de voorstelling De laatste dichters in de sfeer van de wijk Harlem in New York: vuilnisbakken, een stalen trap, zwarte olievaten. Hier, aan de 125th Street op de hoek met Lenox Avenue, verzamelen zich The Last Poets die zich aan het eind van de jaren zestig formeerden tot poëten met een politieke boodschap. Ze waren zwart; ze waren trots, ze vochten voor Afro-Amerikaanse zelfverheffing. Donderdag gaat De laatste dichters in Amsterdam in première, zaterdag treden drie originele Last Poets op.

Regisseur Maarten van Hinte, van oorsprong rapper: „Rapmuziek is mij gelijk aan percussie. De Last Poets hadden als enige begeleiding slagwerk. De ritmiek van hun poëzie en de diepe resonantie van hun stem waren voldoende om onvergetelijke orale poëzie te maken. Ik zie hen als de peetvaders van de hiphop.”

Schrijfster en journaliste Christine Otten wijdde een roman aan The Last Poets, die hun naam ontlenen aan een gedicht van de Zuid-Afrikaanse dichter Willie Kgositsile. Per toeval, dankzij een tv-documentaire, kwam Otten dichters als Gylain Kain, David Nelson, Abiodun, Felipe Luciano en Umar Bin Hassan op het spoor. Ze interviewde hen en achterhaalde hun levens. Het mooie van Ottens boek is dat het geschreven is in de bedwelmende stijl van de dichters zelf: het is of de jazz van John Coltrane, de blues van Bessie Smith en de rap van Gylain Kain op elke bladzijde doorklinken.

Otten deed het Amsterdamse gezelschap MC, ontstaan uit de theatergezelschappen Cosmic en Made in da Shade, een voorstel tot een theaterbewerking van haar roman. Regisseur Maarten van Hinte bewerkte de tekst, samen met Otten. „Het boek hebben we op Christene’s verzoek teruggebracht tot een partituur. Ze wilde haar roman omzetten in muziek. In onze voorstelling worden de Last Poets niet nagedaan. De spelers – rappers, dichters en acteurs – zijn zelf de hiphoppers die de Last Poets in beginsel ook waren.”

De Laatste Dichters brengen dus geen teksten van The Last Poets, maar eigen werk. Wel spelen ze de conflicten van de dichters, onderling en met hun vrouwen, en becommentariëren ze de geschiedenis. In de stijl van haar boek schrijft Otten al de vorm van deze voorstelling voor: „Op de vloeiende, funky ritmes van de conga werden het vanzelf raps, die twintig, vijfentwintig jaar later gesampeld werden door jonge hiphop-bands.” Het moet helemaal als jazz klinken”, zegt ook regisseur Marjorie Boston. DJ Lovesupreme laat de lp horen die van beslissende betekenis was voor de Last Poets: A Love Supreme van Coltrane uit 1965.

Tijdens de voorstelling klinken uit de luidsprekers de stemmen van de originele Poets. Sonoor, sensueel en met een volmaakt gevoel voor ritme. In het midden van de speelvloer prijkt de draaitafel van DJ Lovesupreme op een olievat. „Ik behandel mijn lp’s alsof het instrumenten zijn,” zegt hij. „Ik vertraag en versnel de platen op de pick-up. Dat geeft een sound die aansluit bij de ritmiek van de dichters.”

De draaitafel noemt Van Hinte de „Gutenberg drukpers” van de orale muziektraditie: „Voordat muziek via vinyl gereproduceerd kon worden, was het bijwonen van een optreden een unieke belevenis. De Laatste Dichters beschouwden plaatopnamen als essentieel om hun politieke boodschap in de vorm van muzikale poëzie te verspreiden. .”

Een van de cruciale woorden uit De laatste dichters is nigger. Het beroemdste gedicht van The Last Poets is Niggers Are Scared of Revolution. Volgens Van Hinte heeft dit woord het gezelschap op scherp gezet. „In de jaren zestig waren de dichters nog geen twintig. Vier dichters uit Harlem met confronterende teksten die de zelfkritiek niet schuwden. Maar in het Afro-Amerikaanse taaleigen is nigger geen scheldwoord zoals in de taal der blanken. Het is eerder een geuzennaam.”

Bij de Poets draait het volgens Van Hinte om zelfbewustzijn: „De zwarte man die bang is voor maatschappelijke verandering, staat politieke bewustwording in de weg. Nigger is een zwart woord voor zwarte mensen en geen wit woord voor zwarte mensen. Juist op dat snijpunt van zwart en wit, van een zwarte identiteit in een blanke wereld, maken wij onze voorstelling.”

T/m 6/6 in MC Theater, Amsterdam. Inl: delaatstedichters.nl.