Conservatieve hardliner op dood spoor

Volkomen onverwacht verlaat de conservatieve Hessische premier Roland Koch de Duitse politiek.

Roland Koch, nu nog minister-president van de Duitse deelstaat Hessen, kan tevreden achterover leunen. Hij heeft weer eens bommetje laten ontploffen en kan nu op z’n gemak de effecten analyseren. De man die als geen ander kon verrassen en door z’n onverhulde opvattingen polariserend werkte, verlaat zijn ambt: volbloed politicus Koch (52) stapt uit de politiek en zoekt werk in het bedrijfsleven.

„Politiek is een fascinerend deel van mijn leven. Maar de politiek is niet mijn hele leven. Ik heb er altijd op gelet dat mens en ambt niet met elkaar vergroeien”, zei Koch gisteren tegen verbaasde verslaggevers. Hij heeft het tijdstip van zijn vertrek „zeer nauwkeurig uitgezocht”: na de verkiezingen in Noordrijn-Westfalen en voor het congres van zijn partij, de christen-democratische CDU.

Koch is lang een serieuze concurrent van Angela Merkel geweest in de strijd om het bondskanselierschap. Maar in de CDU was hij omstreden en ter linkerzijde werd hij gevreesd, zo niet gehaat. Om die reden zat het kanselierschap er voor hem niet in. Koch is een stoker, geen verzoener. Voor het politieke leiderschap van alle Duitsers zijn samenbindende eigenschappen nodig.

Niettemin: hij heeft gewoekerd met zijn talenten. Alom wordt Kochs vertrek betreurd, al zullen velen er geen traan om laten. Hij is een van de laatste conservatieve leiders in de CDU; in die zin zal hij nog worden gemist. Koch laat een economisch sterke deelstaat achter; Hessen, met in het centrum Frankfurt, de stad van de banken en de grootste Duitse luchthaven. Als opvolger wordt Volker Bouffier (58) genoemd, minister in Kochs regionale kabinet.

Roland Koch werd elf jaar geleden premier van Hessen. Hij had de verkiezingen gewonnen met een campagne waarin hij zich uitsprak voor economische groei en tegen het (onder allochtonen) veel voorkomende dubbele staatsburgerschap. In Duitsland ligt het hekelen hiervan om historische redenen gevoelig. Politiek correct is Koch nooit geweest. Ook daarin onderscheidt hij zich van veel andere Duitse politici. „We hebben teveel criminele buitenlanders”, zei hij twee jaar geleden.

Dat was begin 2008, toen Hessen een nieuw deelstaatparlement moest kiezen. Kochs CDU verloor. De sociaal-democratische SPD won, maar kon die winst niet omzetten in macht. Te midden van politieke turbulentie hield Koch het hoofd koel en wist hij een jaar later nieuwe verkiezingen nipt te winnen. Met zijn macht op landelijk niveau was geslonken. Na z’n nederlaag in 2008 schudde Merkel haar aangeslagen concurrent genadeloos van zich af.

Koch kon vorig jaar Europees commissaris worden, een aanbod dat hij beleefd afsloeg. De laatste tijd werd hij genoemd als opvolger van de fysiek aangeslagen minister van Financiën, Wolfgang Schäuble. Maar die is gewoon aangebleven. Roland Koch was in zijn hoge ambt op dood spoor beland. Met een gebaar van soevereiniteit heeft hij het lot in eigen hand genomen. Van Merkel kreeg hij gisteren zuinigjes de zegen na.