Weer verwarring over PvdA-program

Opnieuw is verwarring ontstaan over de bezuinigingsplannen van de PvdA. De partij heeft tegen het Centraal Planbureau (CPB) gezegd de AOW-leeftijd vijf jaar eerder te verhogen dan in het verkiezingsprogramma staat. D66 hielp enthousiast dit nieuws te verspreiden.

Het zal een dankbaar wapen zijn voor tegenstanders van de PvdA-leider, Job Cohen, morgenavond in Carré in Amsterdam. RTL4 organiseert daar het derde lijsttrekkersdebat, over de economie. De PvdA paste eerder al twee keer verkiezingsplannen aan. Nu blijkt de partij de AOW-leeftijd pas in 2020 te willen verhogen. Maar het CPB telt alleen plannen op lange termijn mee als ze uiterlijk in 2015 ingaan. Om de AOW toch als bezuiniging te kunnen opvoeren, heeft de PvdA tegen het planbureau gezegd de AOW-leeftijd al in 2015 met vier maanden te verhogen. Zonder de vervroeging zou de PvdA in de CPB-analyse zo’n 4,6 miljard euro aan bezuinigingen en 80.000 nieuwe banen ‘mislopen’.

Kamerlid Samsom (PvdA): „Dit was een manier om het gehele pakket in beeld te krijgen. Het laatste wat je wilt, is dat je door de methodiek van het CPB je verkiezingsprogramma moet aanpassen.”

In Carré, het oudste overdekte circus van Nederland, zullen de lijsttrekkers van de acht grootste partijen morgen hun debatcapriolen tonen. Mark Rutte is de te kloppen man. Al voor het radiodebat van afgelopen vrijdag ging zijn partij, de VVD, in de peilingen aan kop. Vervolgens had hij twee sterke optredens. Rutte is boodschapvast, formuleert makkelijk, valt graag aan en heeft de gave geen enkele ergernis te tonen als hij wordt aangevallen.

Job Cohen had daar meer moeite mee. Vooral zondagavond reageerde hij geregeld met zichtbare fysieke afkeer op de aanvallen en onderbrekingen. Zelfs applaus van aanhangers van zijn opponenten bracht hem uit evenwicht.

Maar doen deze observaties ertoe? Is een sterke debattechniek belangrijk voor het winnen van verkiezingen? Wel voor de groep ‘flexkiezers’, zoals onderzoeksbureau Synovate ze noemt, die hun keuze nog niet hebben bepaald. Die laten zich door debatten beïnvloeden, en zeker ook door de beoordelingen van de zogenoemde ‘deskundigen’ naderhand.

Deskundig waren ze misschien, onafhankelijk niet. In het debat in De Rode Hoed deed slechts één rode politicus mee, Job Cohen. Bij de televisieduiders die RTL had ingeschakeld, was de verhouding hetzelfde.

Vervolg Debat: pagina 3

Flexkiezers zijn nog te winnen

De ‘Cohen-critici’: acteur Huub Stapel, generaal in ruste en VVD-aanhanger Dick Berlijn en Leefbaar Rotterdam-leider Marco Pastors. De laatste sprak vooraf al zijn hoop uit dat de drie „rechtse” leiders niet onderling gingen kissebissen, maar zich met vereende krachten op Cohen zouden storten. Stapel vond Cohen al voor het debat „de slechtste burgemeester van Amsterdam in decennia”. Hun oordeel achteraf was even helder als voorspelbaar: Cohen had verloren. Alleen analist nummer vier, scheidend GroenLinks-Kamerlid Naima Azough, was milder in haar oordeel over de PvdA-leider.

De verhoudingen liggen in werkelijkheid anders. Wellicht verklaarde dat de verbazing toen de beoordeling van de televisiekijkers binnenkwam. 34 procent had Rutte uitgeroepen tot winnaar. Maar 23 procent van hen noemde Cohen als winnaar, tegen 18 procent voor Wilders en Balkenende.

De scheiding tussen inhoud en performance is in de politiek niet te maken. Wat iemand zegt is ook belangrijk, niet alleen hoe hij het brengt. Cohen voelde dat goed aan en wierp het Rutte voor de voeten: „U doet altijd net of dit een studentendebatingclub is, waarbij het erom gaat wie het langste aan het woord is.”

Van Balkenende kreeg Rutte andersoortige aanvallen te verwerken. Zondag krabde de demissionair premier aan de wond die hij Rutte vrijdag al had toegebracht. Opnieuw eiste hij van Rutte de categorische bevestiging dat de hypotheekrenteaftrek voor de VVD een „breekpunt” is bij eventuele formatiebesprekingen, net als voor het CDA. Na het debat sprak Rutte van „misplaatste stoerdoenerij”, maar in het debat draaide hij er opnieuw omheen. „Ik kies mijn eigen woorden. Ik sta pal voor de hypotheekrenteaftrek en ik hou mij aan mijn woord.”

Woensdagavond valt dezelfde uitwisseling van woorden te verwachten, omdat het debat over de sanering van de overheidsfinanciën gaat. Balkenende probeert ook verwarring te zaaien over Ruttes premiersambities. Rutte wil premier worden als de VVD de grootste wordt. Zou er van een minderheidskabinet sprake zijn, dan blijft hij misschien in de Kamer zitten. Balkenende: „Dus als het moeilijk wordt, moet Neelie Kroes het doen? Een premier wil altijd premier zijn en loopt niet weg.” Vanochtend liet Kroes, nu Eurocommisaris, weten dat er „geen noodzaak is om terug te komen naar Nederland”.

Eén ding maakt Balkenendes optreden wel duidelijk. Zijn strategie om stemmen terug te winnen bestaat niet uit het uitventen van een aura van staatsman.

Ook bij het debat morgen zijn weer ‘flexkiezers’ te winnen. En te verliezen. Rutte zal vooral zijn vorm willen vasthouden, morgen. Cohen, Balkenende en Wilders hebben veel te winnen. Cohen zal proberen vaker antwoorden te hebben op voor de hand liggende vragen. Balkenende moet vier kabinetten van zich afschudden en weer fris opnieuw beginnen. Wilders moet zich voor meer mensen aantrekkelijk maken.

Femke Halsema (GroenLinks) Alexander Pechtold (D66), André Rouvoet (ChristenUnie) en Emile Roemer (SP) doen morgen voor het eerst mee, en zullen hun kans moeten grijpen.