Remonstrantse ernst

Waar: de Remonstrantse kerk in Amsterdam. Aanwezig: meer dan tweehonderd mensen. Dienst: Songfestival kerkdienst

‘Liefde verjaagt onenigheid / Reinigt je ziel, begraaft de strijd / Hoor je die verre kreet / Geen mens vraagt dat leed.’

Het staat in een merkwaardig liturgieboekje, met een glossy omslag, waarop de foto van een zwaar gelippenstifte openstaande vrouwenmond is afgedrukt, en een logo: ‘Hallelujah Europe. Songfestival kerkdienst’.

Het begon allemaal met een gedachte van Hijlco Span van NCRV radio, die bij de algemeen secretaris van de Remonstrantse Broederschap Tom Mikkers het idee opperde om rond het aanstaande songfestival iets met het festijn te doen in kerkelijke zin. In feite kan alles wat er gedaan kan worden ook in kerkelijke zin worden gedaan: bloemschikken, vormgeven, jagen, oogsten, zelfs rondjes lopen of heel hard lachen. Dus ook zingen.

En zo komen we om drie uur ’s middags op een mooie lentedag in de Remonstrantse kerk in Amsterdam waar al meer dan tweehonderd mensen zwijgend kijken naar twee beeldschermen, een piano en wat krukjes. Dan begint plotseling een trompettist luid en helder te spelen: de openingstune van het Eurovisie songfestival. Het effect in de kerk is onthutsend, misschien zelfs lachwekkend, maar de kerkgangers kijken alsof dit elke zondag gebeurt.

Tom Mikkers houdt een toespraak, hij legt uit hoe het Eurovisie Songfestival ooit begon, namelijk toen het technisch mogelijk werd om samen naar televisie te kijken en men besloot om dan maar samen naar zingende mensen te kijken. Hier in de kerk zal men een selectie van de inzendingen te horen krijgen en er mag worden gestemd: niet op het mooiste, maar op het meest inspirerende lied.

De toespraak van Mikkers zit vol kwinkslagen en gekkigheidjes, maar de blik van de aanwezigen blijft stoïcijns. „U mag klappen en zingen, ongeacht uw uitspraak in het Noors of Servisch”, vuurt hij de kerkgangers aan, maar die hebben toch duidelijk andere plannen.

Op het scherm verschijnt de inzending van Zweden in 1998, op het linkerblad van het liturgieboekje staat de originele Zweedse tekst, op de rechterkant de Engelse vertaling. Dan is er een liveoptreden van de Belgische Liliane Saint-Pierre, die in 1987 ten overstaan van tientallen miljoenen ‘Soldiers of Love’ zong, met de eerder geciteerde woorden: ‘Liefde verjaagt onenigheid’.

Sommige teksten zijn inderdaad makkelijk te interpreteren als religieuze boodschappen, bij andere is de spirituele draai die er hier in deze kerk aan gegeven wordt een tikje geforceerd: ‘Ik hou van jou’ van Maribelle, de inzending uit 1984, kan die ook bedoeld zijn als de liefde voor God? Maar terwijl de neiging om mee te zingen met de weldadige poëzie (Ik hou van jou / Alleen van jou / Ik kan niet leven in een wereld zonder jou) nauwelijks is te onderdrukken, blijft de onbewogenheid van het publiek onvermurwbaar.

Het karakter van een kerkdienst wordt niet opgegeven: tussen de inzendingen uit Israël en Engeland wordt de kaars aangestoken, er is samenzang, een lezing, een preek en een gebed. Het gebed van Christiane Berkvens-Stevelinck, remonstrants predikant en bijzonder hoogleraar Europese cultuur aan de Radboud Universiteit te Nijmegen, eindigt met een zacht uitgesproken: „En als het even kan, mijn Heer, laat ons in Oslo niet ergens onderaan eindigen.”

Ik barst in lachen uit, maar schrik er zelf van, omdat ik zowat de enige blijk te zijn. Pas als Lenny Kuhr het podium opkomt en de fenomenale inzending van Nederland van 1969 ten gehore brengt (‘Hij zat zo boordevol muziek / Hij zong voor groot en klein publiek / Hij maakte blij, melancholiek / De troubadour’) pas bij de verleidelijke la la la la, begint aarzelend enig meegeklap, en dan toch nog een tikje uit de maat.

Dit is de laatste aflevering van Hemel en Aarde. De boekuitgave met foto’s en teksten verschijnt binnenkort bij De Bezige Bij.