Onrust na ingreep bij Spaanse bank

Spaanse spaarbanken als CajaSur, waar de Spaanse centrale bank dit weekend ingreep, zijn kwetsbaar. Ze lopen grote risico’s op de Spaanse vastgoedmarkt.

De interventie van de Spaanse centrale bank, afgelopen weekeinde, bij een kleine spaarbank heeft de onrust op de internationale markten over Spanje aangewakkerd. De Banco de España besloot vrijdag om half twee ’s nachts in te grijpen bij CajaSur, een kleine spaarbank in Spanje die in steeds grotere problemen raakte.

CajaSur beheert nog geen honderdste deel van de bancaire markt in Spanje, maar de ingreep door Madrid leidde bij beleggers tot nervositeit over de Spaanse financiële sector. Op de Madrileense beurs vluchtten beleggers vanochtend uit grote Spaanse banken als BBVA en Santander. Ook elders in Europa reageerden beurzen negatief. Ook de euro daalde.

CajaSur uit de Andalusische stad Córdoba leed vorig jaar circa 600 miljoen euro verlies. Het is een van 45 spaarbanken in Spanje, die samen de helft uitmaken van de bankensector. Deze ‘cajas de ahorros’ worden bestuurd als particuliere stichtingen zonder aandeelhouders. Hun besturen bestaan voor een groot deel uit lokale en regionale politici. Tot het uitbreken van de crisis leenden de cajas op grote schaal geld aan de vastgoedsector, hiertoe mede aangespoord door hun politieke bondgenoten bij de verschillende lagere overheden. Die verdienden tijdens de bouwhausse goed aan de verkoop van bouwgrond en -licenties.

Nu de vastgoedzeepbel is uiteengespat, raakt een deel van de spaarbanken in toenemende problemen. De regering en centrale bank sturen aan op fusies tussen sterke en zwakke instellingen en op saneringen. Tot nu toe verloopt dit proces echter moeizaam wegens het verzet van lokale en regionale politici die weigeren de macht binnen ‘hun’ caja op te geven. Vier regionale banken kondigden vanmorgen al zo’n fusie aan.

CajaSur voerde maandenlang moeizame fusieonderhandelingen met de grotere spaarbank Unicaja, uit Málaga. Het bankbestuur wordt gedomineerd door geestelijken van het lokale bisdom en zij hadden grote moeite met een fusie met Unicaja. Binnen die bank hebben politici van de sociaal-democratische regeringspartij PSOE veel invloed en de priester-bankiers zouden naar verluidt niet willen worden overgenomen door ‘rooien’.

De geestelijken legden daarom een ultimatum van de Banco de España naast zich neer om binnen een etmaal tot een fusie te komen. Volgens een van de niet-kerkelijke bestuurders van de bank, een politicus van de rechts-conservatieve oppositiepartij PP, stelden de geestelijken zich hiermee op als een man die zijn vrouw vermoordt als ze van hem wil scheiden. „Als ze niet van mij kan zijn, mag ze van niemand zijn.”

CajaSur zal zo snel mogelijk in onderdelen worden doorverkocht aan de hoogste bieder. Waarschijnlijk is hiervoor een bedrag van ruim 2 miljard euro nodig uit het herstructureringsfonds (FROB) van 99 miljard euro dat de regering heeft opgericht voor de financiële sector, met name de spaarbanken. De komende weken zal de centrale bank de druk tot fusies waarschijnlijk opvoeren, omdat de regering het FROB eind juni van Brussel alweer moet intrekken.

Het slechte resultaat van CajaSur lag behalve aan de investeringen in de ingestorte bouwsector ook aan een cliëntelistische bestuursstijl. Bij de bank werkten bijvoorbeeld drie maal zoveel mensen dan bij andere spaarbanken van soortgelijke omvang. Verder kregen de geestelijken zeer goed betaald voor hun bestuursactiviteiten en onderhielden ze nauwe banden met projectontwikkelaars en bouwondernemers. Een anticorruptie-eenheid van justitie deed enkele jaren geleden onderzoek naar de bank, maar de aanklager ondernam uiteindelijk geen actie.

Het Internationale Monetaire Fonds (IMF) drong gisteren aan op hervorming van de financiële sector van Spanje. Over het algemeen is die „robuust”, maar enkele instellingen wankelen en die zouden daar sneller meer duidelijkheid over moeten geven, aldus het IMF, dat ook kritiek uit op het hoge begrotingstekort en de zwakke arbeidsmarkt. Het Fonds prees het recente besluit van Spanje om de ambtenarensalarissen te verlagen, maar stelde dat waarschijnlijk nog meer ingrijpende maatregelen nodig zijn, zoals een hervorming van de arbeidsmarkt. Vooral nu de markten zo heftig reageren op slecht economisch nieuws uit de zuidelijke eurolanden „zou elk slippertje op agressieve wijze voorkomen moeten worden.”