Laat studenten lekker spelen

Op de demonstratie op het Museumplein blijken de studenten massaal tegen het leenstelsel. Anil Ramdas begrijpt wel waarom: met lenen is het uit met de studie als spelletje.

Twaalf paarden staan landerig in de lentezon met hun hoeven te kloppen op de klinkers. Het zijn politiepaarden en ze zullen op deze vrijdagmiddag niet tot actie hoeven over te gaan. Want de studenten die zijn opgeroepen massaal naar het Museumplein in Amsterdam te komen om te demonstreren, hebben niets kwaads in de zin. Al is het maar omdat niet duidelijk is waartegen gedemonstreerd moet worden.

Maar er is een sponsor, in dit geval Radio Wild FM, die heeft gezorgd voor een podium, geluidsboxen, dj’s en zelfs blanco kartonnen borden waarop de studenten hun grieven kunnen schrijven; en er is een crisis, er komen verkiezingen, er moet worden bezuinigd en de politieke partijen verschillen van mening over de Stufi. Ja, Stufi. Dat klinkt eindeloos hipper en studentikozer dan studiefinanciering.

Onderwijs is een serieuze kwestie. Maar de politiek maakt het wel erg ingewikkeld. Het CDA wil de basisbeurs handhaven, maar de collegegelden verhogen. Ze zijn op het Museumplein vertegenwoordigd met twee roze Fiat 500’tjes met de tekst ‘Handen af van de Stufi’. De SP wil ook de basisbeurs handhaven, met een subtiel verschil: zij schrijven ‘Poten af van de Stufi’. Maar de collegegelden wil de SP juist niet verhogen. Op het podium wordt aan SP-leider Roemer gevraagd waar dat dan van betaald moet worden, en iets harder dan door een microfoon nodig is, roept hij: „We laten het betalen door de banken, want het zijn niet de studenten die de crisis hebben veroorzaakt.”

De studenten juichen, maar wacht eens even: banken, als die geld geven, heet dat lenen, en dan kom je gevaarlijk dicht bij het leenstelsel van PvdA, GroenLinks en VVD, die de vaste studiebeurs willen afschaffen en de studenten de gelegenheid willen geven hun inkomen volledig te lenen. Maar dan beginnen de studenten weer boe te roepen, ondanks de verschillen.

De PvdA bijvoorbeeld benadrukt dat het gaat om een sociaal leenstelsel, wat betekent dat studenten pas het geleende geld hoeven terug te betalen als ze afgestudeerd zijn en een goede baan hebben. De VVD is daar wat vager over en de studenten moeten hoe dan ook niets hebben van de VVD. Er zijn opvallend veel bordjes met een foto van Mark Rutte en daaronder: Stufi-dief. En om het erger te maken: op een bepaald moment vliegt een vliegtuigje over het Museumplein met daarachter de sarrende tekst: ‘I (teken van hartje) Leenstelsel: JOVD!’, waar de studenten massaal de middelvinger naar opsteken.

GroenLinks is bij monde van Kamerlid Tofik Dibi het duidelijkst. Hij zegt zelf nog te studeren, maar daar om allerlei redenen niet aan toe te komen, omdat het studentenleven nu eenmaal uit meer bestaat dan het halen van studiepunten. Als het gejuich is afgenomen zegt hij: die basisbeurs van 260 euro in de maand stelt toch niets voor, het wordt daarom tijd het stelsel van de studiefinanciering te hervormen.

Boe-geroep.

Tofik: „Zijn we bereid daarover na te denken?”

Publiek, eensgezind: „Nee!”

De demonstratie heeft iets onhandigs, omdat het moeilijk protesteren is tegen een onduidelijk voornemen. Want wat is nu precies het verschil tussen een schenking en een lening als je toch pas hoeft terug te betalen wanneer je je dat kunt veroorloven?

Ik snapte het zelf ook niet helemaal, totdat een jongen met een bierblikje in de hand het mij licht lallend duidelijk maakte: „Die politici behandelen ons als goudzoekers, alsof we na de studie in één klap rijk zijn en daarom nu al gepakt mogen worden.”

Kennis is inderdaad goud waard en als we de metafoor doortrekken: vroeger gaf de samenleving aan iedere ‘goudzoeker’ een klein vast bedrag om zijn geluk te beproeven. Dat was heerlijk vrijblijvend.

Maar als je het geld moet gaan lenen om het goud te kunnen zoeken, is de verwachting, is de eis zelfs, dat je het goud ook vindt. Dat je niet zomaar op een krukje met je biertje kunt blijven zitten terwijl je collega’s druk aan het wroeten zijn naar het edele metaal. Dat je niet in het wilde weg eerst hier, dan weer daar kunt gaan snuffelen om te kijken of er toevallig wat klompjes liggen. Er is ineens dwang, er is ineens een noodzaak om het goud te vinden.

En waar houden jongeren niet van? Die dwang. Die plicht, dat aangaan van een contract. Het is alsof je meteen ophoudt jong te zijn. Alsof je ineens volwassen burger bent geworden en alle vrijheid bent kwijtgeraakt.

Ik zeg niet dat studenten flierefluiters zijn. Natuurlijk studeren ze hard en zoeken ze fanatiek naar goud. Maar de gedachte dat ze niet meer mogen spelen en dat het menens is, die gedachte is angstaanjagend. Als de studiebeurs verandert in een leenstelsel, is het spel afgelopen.

Daarom ben ik, nu ik het begrijp, ook tegen het leenstelsel. Laat onze jongeren spelen, laat ze toch lukraak goud zoeken. Wie weet: misschien vinden ze modder, misschien vinden ze diamant. Dat risico moet een samenleving maar nemen. Als je kennis echt zo belangrijk vindt, moet je die zo vrij mogelijk laten opdoen: verhoog de studiebeurs.