Entertainer die het best presteert bij stress

Ryan ten Doeschate speelt al jaren voor het nationale cricketteam van Nederland. In de Engelse competitie is hij mateloos populair om zijn spectaculaire spel. Een modelprof die uit het niets elk duel kan beslissen.

Toen hij in 2002 het hek aan de Donkerelaan binnen wandelde hadden ze geen idee, bij cricketclub Bloemendaal. Een Zuid-Afrikaan met een Nederlands paspoort is altijd bruikbaar. Ryan ten Doeschate kon bowlen. En een beetje batten. Aardige speler. De eerste bal die hij kreeg – uit bij Dosti – ging het veld uit, torenhoog. Zes runs. Langs de kant keken de Bloemendalers elkaar even aan. Maar verder imponeerde hij niet echt, die dag in Amsterdam.

Acht jaar later speelt de Engelse profclub Essex in het Amsterdamse Bos tegen het Nederlands elftal, voor de Engelse competitie. Tientallen supporters hebben de oversteek gemaakt. Ze drinken bier en lallen zelfgecomponeerde strijdliederen. „Ryantendoesjaaaaate – la-la-la-la-la!” Ze dragen Essex-shirts met ‘Ten Doeschate’ op de rug. Die zijn niet aan te slepen, zegt Essex-fan Peter Meggs uit Chelmsford. Hij draagt er zelf ook een. Meggs miste de afgelopen tien jaar geen enkele wedstrijd van Essex. „Home or away”, voegt hij eraan toe. „Ryan gaf mij dit shirt vorig seizoen, na de laatste wedstrijd. Omdat ik er altijd ben. Typisch Ryan. Goeie gozer, als cricketer een sensatie, onze beste speler. Voor hem betaal je graag, om hem te mogen zien spelen.”

De ster van Ten Doeschate (29) is tot grote hoogten gerezen. De man die ooit figureerde in de Nederlandse subtop is uitgegroeid tot één van de meest spectaculaire cricketers in Engeland, iemand die met zijn vernietigende uithalen een wedstrijd doet kantelen.

Zoals vorig jaar op de slotdag van de competitie, toen Essex kansloos leek tegen Derbyshire. Totdat Ten Doeschate mocht batten. Met 108 runs in slechts 59 ballen liet hij zijn tegenstanders alle hoeken van het veld zien en stelde de promotie van Essex naar de hoogste divisie veilig.

Drie weken geleden speelden beide clubs weer tegen elkaar. Om het nog eens in te wrijven sloeg Tendo, zoals hij meestal wordt genoemd, opnieuw in 59 ballen een winnende century. In Essex smullen ze ervan. Ze raken er bijna aan gewend. Gisteren maakte hij op Old Trafford weer 85 runs, tegen Lancashire. Dat hij in de strijd om de titel ‘meest waardevolle speler’ eerste staat, verbaast niemand meer in Engeland.

„Ryan heeft zich ontwikkeld tot speler van wereldformaat”, zegt Essex-icoon Graham Gooch, de succesvolste batsman uit de Engelse geschiedenis. Essex ontdekte Ten Doeschate tijdens een oefentrip in 2003, bij Western Province. Gooch hoorde dat de Zuid-Afrikaan een Nederlands paspoort had, waardoor hij makkelijk in Engeland zou kunnen spelen. Zijn vader was in Nederland geboren maar op jonge leeftijd naar Zuid-Afrika verhuisd. Ryan, geboren in Port Elizabeth, groeide op in Kaapstad, waar hij met zijn studie bedrijfswetenschappen afkoerste op een loopbaan als bankier. In Londen werkte hij even voor Deutsche Bank, maar cricket was leuker.

In Bloemendaal kwam hij terecht op aanraden van zijn coach aan de University of Cape Town, Emerson Trotman uit Barbados, die jaren in Nederland speelde. Maar dat Ten Doeschate zo snel weer zou vertrekken, had Bloemendaal niet verwacht. „Wij vielen van onze stoel toen we een telefoontje kregen van Graham Gooch”, zegt Bloemendaler Gijs Tettelaar. „Of Ryan op proef mocht komen. Hij was een ongepolijste diamant. Dat hij zo goed zou worden hadden we niet verwacht.”

Gooch bood Ten Doeschate een contract aan, maar zijn doorbraak liet drie jaar op zich wachten. In 2005 was het raak. Niet alleen voor Essex, maar ook voor Nederland, dat hem gretig in de armen sloot. In Amstelveen speelde hij vorige week voor Essex, omdat het geen interland was. Maar als Nederlander brak hij de afgelopen jaren alle records in de Intercontinental Cup. Een duizelingwekkende reeks scores (84, 158, 138 en 100) sloot de runmachine tegen Canada in stijl af: 259 not out. Er zijn niet veel spelers in de wereld met een battinggemiddelde van ruim 50 runs per duel. Hij maakte runs tegen zijn ‘eigen’ Zuid-Afrika, nam vijf topwickets tegen India en stuntte vorig jaar als Nederlander op Lord’s met een zege op Engeland, tijdens het WK Twenty20.

Zijn stormachtige ontwikkeling als batsman is ook voor medespelers een raadsel. Gooch haalde hem naar Essex als bowler, maar hij is nu gevreesd als batsman. „Aanvankelijk was cricket een bijzaak voor Ryan”, zegt ex-international Roland Lefebvre, die in Kaapstad veel tegen hem speelde. „Hij realiseerde zich nooit hoe goed hij kon worden. Hij heeft door keihard werken zichzelf verbeterd. Ryan voldoet aan alle eigenschappen waaraan een topper moet voldoen. En hij is bescheiden gebleven.”

Zelf zegt Ten Doeschate dat hij veel leerde van Goochie, de man die hem naar Essex haalde. Gooch wilde hem zo graag hebben dat hij hem wekelijks afhaalde van het vliegveld Stansted bij Londen, als hij klaar was met Bloemendaal. Gooch: „Hij logeerde bij mij. Als hij voor Essex had gespeeld bracht ik hem terug naar het vliegveld, zaterdagochtend om zes uur, voor zijn terugvlucht naar Nederland.”

Gooch hielp Ten Doeschate niet alleen diens techniek te verfijnen, hij stuurde zijn oogappel ook naar Australië, India en Zuid-Afrika om te kunnen trainen met vermaarde coaches als Paul Terry en Gary Kirsten. „Nu is hij de eerste naam die je op het wedstrijdformulier zet”, zegt Gooch. „Ryan is een echte matchwinner. Hij kan de ploeg uit een onmogelijke situatie slepen en een wedstrijd beslissen. Dat is een gave. Als de stress toeneemt, haalt hij het beste uit zichzelf, keer op keer. En hij is een entertainer. Daarom is hij zo populair.”

Zelf zegt Ten Doeschate: „Ik hou van vechten. Andere spelers, beter dan ik, krijgen vaak last van stress als het spannend wordt. Ik geniet er juist van om in zo’n situatie als winnaar boven te komen.”

Spelers en begeleiders van het Nederlands elftal kijken hun ogen uit als Ten Doeschate meedoet. „Hij is een cricketdier, een voorbeeld voor de rest”, zegt manager Ed van Nierop. „De fitste sportman die ik ken. Als hij niet speelt zit hij in de gym. In Kaapstad rent hij de Tafelberg op om fit te blijven. Letterlijk.”

Graham Gooch is verbaasd dat Zuid-Afrika nog niet naar Ten Doeschate heeft geïnformeerd. Die nationale ploeg zou een droom zijn, erkent Ten Doeschate. „Als ik eerlijk ben, voel ik me Zuid-Afrikaan. Maar ik denk dat Zuid-Afrika meer spelers heeft van mijn niveau, en jonger. Ik wou wel eens dat ik mij eerder echt op het cricket had gestort. Ik geloof nu pas echt dat ik niet veel onderdoe voor sommige spelers die nu voor Zuid-Afrika spelen. Als ik word gevraagd, doe ik het. Absoluut.”

Voorlopig concentreert hij zich op Essex en Nederland, waarmee hij in 2011 het WK speelt. Maar die combinatie levert ook conflicten op. Vorig jaar speelde hij met Nederland het WK-kwalificatietoernooi in Zuid-Afrika, maar vertrok voortijdig toen Essex hem nodig had. „Het is geweldig om voor Nederland te spelen. Maar mijn prioriteit ligt bij Essex”, zegt hij. „De club investeerde veel in mij.”

Maar hij sloot het toernooi af in stijl, tegen Namibië. Hij beloofde een century te zullen maken, zodat de ploeg de kwalificatie daarna zelf veilig kon stellen. En hij hield woord: met een typische Tendo-innings (134 not out) schoof hij Namibië opzij, bijna in zijn eentje.

En weg was Ryan ten Doeschate. Terug naar Chelmsford.