China heeft Kim niet in de hand

De wereld weet zich geen raad met het gedrag van Noord-Korea. Ook bondgenoot China niet. Dat land wil vooral geen herrie aan de grens.

Oscar Garschagen en

Harry Meijer

China is er al wekenlang van overtuigd dat de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-il zijn reputatie van meester-provocateur opnieuw heeft waargemaakt door op 26 maart het Zuid-Koreaanse marineschip Cheonan tot zinken te brengen.

Die indruk kregen althans westerse regeringsleiders en diplomaten tijdens de ontmoetingen met de Chinese president Hu Jintao op de opening van de Wereldtentoonstelling in Shanghai, begin deze maand.

Maar in het openbaar hebben de autoriteiten in Peking zich onthouden van elk commentaar. In tegenstelling tot diep verontwaardigd Zuid-Korea, dat wordt gesteund door de VS, de Europese Unie en Japan, onthoudt Peking zich van openlijke kritiek, ondanks de al weken geleden getrokken conclusie dat Pyongyang verantwoordelijk is voor de dood van 46 Zuid-Koreaanse opvarenden.

Niet alleen drukken Chinese leiders en diplomaten zich altijd zeer voorzichtig en minder direct uit dan hun Zuid-Koreaanse en westerse collega’s, maar als het om Noord-Korea gaat, heeft het traditionele Pekingse zwijgen vooral een machteloos karakter. De wekelijkse kleine en incidentele grote provocaties doen de Chinese leiders verbleken tot hulpeloze toeschouwers. Chinese Korea-specialisten maken er ook geen geheim van: China wil en kan eigenlijk niet zoveel doen zonder grote risico’s te lopen.

De verklaring daarvoor is eenvoudig: China vreest dat een conflict op het Koreaanse schiereiland ernstige gevolgen heeft voor heel Noordoost-China. Chinese leiders zullen dat nooit in het openbaar zeggen, maar ook zij beschouwen Kim Jong-il als een onberekenbare man, die niet gevoelig is voor Chinese pogingen om hem tot andere gedachten te brengen.

De laatste poging tijdens het recente bezoek van Kim Jong-il aan Peking had zelfs een komisch karakter. De fragiel ogende Dierbare Leider werd langs de zegeningen van de Chinese economische groei geleid, zoals welvarend Dalian en computerfabrieken in Peking waar tienduizenden Chinezen hun welvaart verdienen. De leider van het sterk verpauperde Noord-Korea toonde zich belangstellend, maar maakt nooit aanstalten het Chinese economische wonder in eigen land te kopiëren.

De spanningen tussen Noord- en Zuid-Korea mogen nog zo hoog oplopen, de Zuid-Koreaanse leiders en de bevolking mogen nog zo verontwaardigd zijn, de Chinese leiders verkiezen stabiliteit boven sancties. Niet alleen de vrees voor een kernoorlog speelt een rol, ook een door Zuid-Korea bepleite machtswisseling in Pyongyang wordt ongewenst geacht. Peking vreest ook een leiderschapswisseling in Noord-Korea.

Vervolg Noord-Korea: pagina 5

Blokkade is te riskant

Zo’n machtswisseling zou het begin kunnen zijn van een conflict dat over de grenzen met China zal spoelen. De Chinezen vrezen een humanitaire ramp binnen de eigen grenzen als twintig miljoen Noord-Koreanen bij een oorlog op drift zouden raken. Zelfs het besluit van Zuid-Korea om met onmiddellijke ingang alle handelsbetrekkingen (ter waarde van ongeveer 200 miljoen dollar per jaar) met Noord-Korea stil te leggen is in China gereserveerd ontvangen.

Dat neemt niet weg dat Kim Jong-il China in ernstige verlegenheid heeft gebracht. De pogingen van president Hu Jintao om het zes partijenoverleg over de denuclearisering van Noord-Korea hervat te krijgen, zijn door toedoen van Kim Jong-il op niets uitgelopen. Tekenend was dat ook Chinese commentatoren in de staatsmedia weinig waarde hechten aan Kims toezegging dat hij deze onderhandelingen zal hervatten als hij economische hulp van China krijgt.

Dit politieke feit – de mislukking van de Chinese diplomatie – vormt voor de VS de opening om China ervan te overtuigen een nieuwe resolutie in de Veiligheidsraad niet tegen te houden. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Clinton zei weliswaar dat Noord-Korea bestraft moet worden, maar zei nadrukkelijk niet op welke wijze dat moet gebeuren. Daarmee creëerde zij in Peking ruimte voor Chinese suggesties en voor overleg achter de schermen op een manier zoals Peking graag wil.

De internationale wereld heeft weinig mogelijkheden over om Kim Jong-il te beteugelen. Een militaire oplossing is er niet, de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoul ligt – op veertig kilometer van de grens – binnen het schootsveld van Noord-Koreaanse raketten en artillerie. Een complete blokkade van Noord-Korea kan tot ineenstorting van het regime leiden, met alle onvoorspelbare risico’s van dien. Tegen het land zijn al sancties ingesteld. Het tot zinken brengen van de Cheonan heeft ook andere consequenties, bij voorbeeld voor wat de ‘veiligheidsarchitectuur’ van het Verre Oosten wordt genoemd. Zeker Japan leek onder de nieuwe regering van premier Yukio Hatoyama op weg zich sterker op Zuid-Oost Azië te oriënteren, en zich zelfbewuster op te stellen ten opzichte van de VS. Met zijn actie heeft Kim Jong-il de VS weer hechter aan Zuid-Korea en Japan geklonken.