Tegen de vlakte

P1000423Gisteren maakte ik met vier Nederlandse vrienden een historische stadswandeling door het oude Moskou, onder leiding van mijn vriend Sergej Brel. Brel is behalve dichter en filmscenarioschrijver ook een wandelende architectuurencyclopedie. Van ieder oud gebouw in Moskou kan hij je de geschiedenis vertellen. Daarom is hij een belangrijke informatiebron, ook omdat de burgemeester van Moskou de oude stad het liefst zou willen laten afbreken om er door zijn vrouw  nieuwe, peperdure kantoorgebouwen neer te laten zetten.

P1000419Bij metrohalte Kitaj Gorod had zich om twaalf uur ‘s ochtends een groepje van zo’n vijftien geïnteresseerde Russen en vijf Nederlanders gemeld. Allen waren ze geïnteresseerd in de geschiedenis van de Russische hoofdstad.

Brel voerde ons langs allerlei mooie oude kerkjes, waar het in Kitaj Gorod van wemelt en waar zich regelmatig middeleeuwse tafereeltjes afspelen met pope, bedelaar en devote gelovige die de hand van de pope kust.  

P1000426

P1000424Vervolgens kwamen we door allerlei onbekende binnenhoven en straatjes, waar zeventiende- en achttiende-eeuwse huizen staan, die dankzij de corrupte lokale overheid dreigen te worden verwoest. Opnieuw kwamen we door de Gitrovka, waar het gebouw met de groene binnenplaats staat waar de schrijver Gorki zich vaak liet inspireren. Brel wees ons op historische gevelstenen uit de tijd van de eerste Romanov-tsaar, die samen met de huizen waarin ze zijn gemetseld binnenkort dreigen te verdwijnen.

P1000432

P1000422In de Soljanka-straat kwamen we lang het grote grijze woongebouw dat dateert van kort voor de Eerste Wereldoorlog. Net als veel negentiende-eeuwse gebouwen in Moskou, die niet in een van de hoofdstraten rond het Kremlin liggen, verkeert het ernstig in verval. Als je er langs loopt moet je oppassen dat je niet door een losse steen wordt geraakt.

Het hoge gebouw is het bewijs dat er ook voor 1914 veel historische laagbouw is vernietigd ten gunste van hoge pronkpaleizen. Ook in die tijd was er namelijk een industriële groei en werden sommige Russen in korte tijd schatrijk. Ook toen werden er illegale bouwvergunningen afgegeven, waardoor degene met de meeste vriendjes in het stadsbestuur alles kon doen wat hij wilde.

Een van mijn bezoekende vrienden, een psychiater met een goede mensenkennis, las de afgelopen dagen Een geschiedenis van Rusland van J.W. Bezemer en was gefascineerd over de daarin beschreven constanten op het gebied van machtsuitoefening en corruptie. ,,Er is eigenlijk helemaal niet zoveel veranderd”, zei hij, gefascineerd als hij was door de elite die in zijn kostbare auto’s met zwaailicht door de stad scheurde.

P1000443Over de Pokrovka-boulevard liepen we even later langs het huis van de symbolistische dichter Valeri Brjoesov om via een achttiende-eeuws paleisje op de binnenplaats van een groot, onder Stalin gebouwd flatgebouw, te eindigen bij een prachtig vervallen huis met balkon, waar zich een verhaal van Tsjechov afspeelt en waar de dichter Tjoetsjev Latijnse boeken leende bij een leraar van Poesjkin.

Vanmorgen vroeg belde Brel. Er was opnieuw een protestactie, dit keer bij de kerk Voskresenija v Kadasjag (Opstanding in Kadasji) in de wijk Zamoskvoretsje, vertelde hij. Daar wil een projectontwikkelaar (volgens meerdere omstanders gaat het om de vrouw van de Moskouse burgemeester, die afgelopen jaar met dergelijke zaken nog 1 miljard dollar heeft verdiend) opnieuw een deel van de historische binnenstad verwoesten om er vijf hoge flatgebouwen neer te zetten. De bouwactiviteiten zouden de fundamenten van de imposante en hoge  kerk ernstig kunnen beschadigen. En nog erger: de bouw zou het historische karakter van de wijk verpesten.

Vorige week waren de bouwvakkers begonnen met de sloop van een historisch bijgebouw van de kerk en van een negentiende-eeuwse melkfabriek aan de rand van het terrein. Het was een hervatting van de bouwactiviteiten, die als gevolg van een eerder protest van Brel en zijn makkers (omwonenden en leden van jongerenafdelingen van Jabloko en Rechtvaardig Rusland) vorig jaar waren stilgelegd, nadat de bouwvakkers het negentiende-eeuwse Diaconiehuis hadden gesloopt.

51881

IMAG0106Ik snelde er heen. Voor de ingang van het bouwterrein hadden zo’n honderd merendeels jonge Moskovieten zich verschanst met spandoeken waarmee ze tegen de sloop van de gebouwen protesteerden. Vrachtwagens die het puin van het Diaconiehuis wilden afvoeren of wilden komen ophalen werden tegengehouden. De chauffeurs waren woest op de actievoerders, omdat die met hun demonstratie zouden willen verhinderen dat zij hun salaris zouden krijgen waarmee ze  hun gezin moesten onderhouden. ,,Door wie word jij betaald om hier te staan?” schreeuwde een van die chauffeurs tegen Brel.  ,,Ik doe dit om de historische stad voor de ondergang te behoeden”, antwoordde hij.

IMAG0097Een van de activisten liet documenten zien waaruit nergens viel op te naken dat er toestemming was gegeven voor de sloop van de gebouwen rond de kerk, die  op beschermde archeologische grond staat. Brel gaf nu een bevlogen rede voor de camera van de staatstelevisie.

Toen de politie na twee uur eens kwam kijken en zei dat het ophouden van spandoeken betekent dat er een piket wordt gehouden en dat daarvoor toestemming is vereist, liep de spanning op. Maar Brel is voor niemand bang. Hij voelt zich gesterkt door de wet. Het is alleen jammer dat in Rusland die wet door de overheid zelden wordt gerespecteerd. De vierkante meterprijzen van de woningen in het nieuwe complex, dat eind vorig jaar opgeleverd had moeten worden, liggen nu eenmaal tussen de 20.000 en 50.000 dollar. Met 15.000 vierkante meter te bebouwen valt er dus aardig wat te verdienen.