Zoals wij maar dan anders

In de NRC Wetenschapsbijlage wordt een optimistisch beeld geschetst van het uitzonderlijk kostbare onderzoek dat moet leiden tot een reconstructie van het DNA van de Neanderthaler. Straks zullen we het weten, `hoe werden wij wie we zijn`. Dat stelt Hester van Santen en ik vraag me af wat daar precies mee bedoeld wordt. Het zou wel eens lastig kunnen zijn om de bijzondere talenten van de `moderne mens` in verband te brengen met bepaalde genen. De talenten van de Neanderthaler zijn slecht bekend en veel van de menselijke kundigheden blijken geen directe relatie met het DNA te hebben. Nakomelingen van mensen die nog in het stenen tijdperk leefden, blijken in (ik citeer) `taalvermogen, symboliek, handigheid, technologie` niet onder te doen voor wat waarschijnlijk met de moderne mens wordt bedoeld. Bij dergelijke eigenschappen gaat het bovendien ongetwijfeld om complex samenhangende groepen van genen.Een nog groter vraagteken zet ik bij de opmerking dat moderne mensen `1 tot 4 procent Neanderthaler-DNA in hun genenpaket` hebben. Wat is dat eigenlijk, Neanderthaler-DNA? Daar hoort enige nadere uitleg bij. Homo sapiens en Homo neanderthalensis hadden een gezamenlijke voorouder. In beide soorten zal dus DNA voorkomen dat onveranderd van die voorouder stamt. Daarnaast zullen er soortspecifieke verschillen zijn (die hoeven niet groot te zijn: denk aan de grote overeenkomst in DNA tussen mens en chimpansee). Hoe kan men vaststellen welk overeenkomstig DNA rechtstreeks van de gezamenlijke voorouder stamt, en welk overeenkomstig DNA pas ná de opsplitsing in twee soorten alsnog van de ene in de andere soort terechtgekomen is? Het feit dat tussen biologische soorten volgens een gebruikelijke definitie geen genenuitwisseling (`seks`) met vruchtbare nakomelingen meer mogelijk is, komt hier nog bij. Als de bedoelde romances plaats hebben gehad in een fase voorafgaand aan het eigenlijke ontstaan van twee soorten, kun je nog niet echt van mensen en Neanderthalers spreken, en bestond er dus ook nog geen Neanderthaler-DNA.