Rode shirts zien politiek als één reeks grieven

De leiders van de rode shirts zitten gevangen en de barricades in Bangkok zijn opgebroken. Daarmee is de verdeeldheid niet ten einde. De elite kan de beweging niet meer negeren.

Chuan Konkaew (62) was ,,bereid om dood te gaan voor de rode shirts”. En dat bleek deze week meer dan revolutieretoriek. Met haar nichtje van vijf was ze in het protestkamp toen het Thaise leger dat woensdag met geweld ontruimde. Voor haar ogen werd een verpleger doodgeschoten. ,,Hij viel zó voorover, op zijn bureau.”

Konkaew woont in een arme wijk in Bangkok, waar de steegjes te smal zijn om met zijn tweeën naast elkaar te lopen. Oorspronkelijk komt ze uit Isan, het noordoosten van Thailand en het hart van de rodeshirtbeweging. Ze protesteerde omdat ze vindt dat de regering voor arme en rijke Thai verschillende regels heeft. Ook doet die volgens haar niet genoeg om de armen te helpen. Waarom krijgen boeren anders zo weinig betaald voor hun rijst? En: ,,Ik voel dat de elite op mij neerkijkt.”

Dat bij gevechten tussen leger en betogers zo’n 85 mensen zijn gedood, bijna allemaal rode shirts, maakt haar nog bozer dan ze al was. ,,Als er een nieuw protest is, doe ik weer mee.”

De orde in Bangkok is zo goed als hersteld. Glaszetters vervangen de kapotgeslagen ramen van de metro, vuilnisvrouwen ruimen de uitgebrande resten van de barricades op. Maar de frustratie en boosheid van honderdduizenden of zelfs miljoenen Thai verdwijnen niet zo gemakkelijk. ,,De rode shirts hebben deze strijd verloren, maar het vechten zal doorgaan”, zegt historicus Charnvit Kasetsiri.

Voor de rode shirts is de Thaise politiek een aaneenschakeling van onrechtvaardigheden, sinds het leger in 2006 hun geliefde premier Thaksin Shinawatra met een coup verdreef. ‘Hun’ politici wonnen alle verkiezingen sinds 2001 en toch is premier Abhisit aan de macht.

Dat het leger deze week tientallen roodhemden doodschoot was voor hen het zoveelste bewijs van een dubbele standaard. Dat gebeurde immers niet toen de elitaire ‘gele shirts’ in 2008 drie maanden lang het Binnenhof van Bangkok bezetten en het vliegveld bestormden. Hun leiders lopen vrij rond, terwijl de rodeshirtleiders de doodstraf kunnen krijgen.

Het leiderschap van de roodhemden heeft die grieven aangewakkerd met retoriek over de ongelijkheid tussen ammart en phrai, de aristocratie en het voetvolk. Die verspreidden zij al ruim een jaar via sattellietzender People’s Channel en honderden ‘rode’ radiostations. Het motiveerde meer dan honderdduizend mensen naar Bangkok te komen voor het protest, waar zij vanaf het podium dezelfde antiregeringspropaganda te horen kregen. Abhisit heeft geprobeerd het sociale beleid van Thaksin te kopiëren, maar hij kon voor hen niets meer goed doen.

De propaganda van de andere kant maakte de polarisatie compleet. De regeringsgezinde ‘gele shirts’ hebben hun eigen sattelietzender ASTV, die Thaksin afschildert als meesterbrein dat al die domme boeren uit Isan betaalt om te demonstreren. Een visie die veel welgestelde inwoners van Bangkok delen. Op fluistertoon voegen zij toe dat Thaksin een ‘verborgen agenda’ heeft: codetaal voor het omverwerpen van de monarchie. Kasetsiri: ,,Dat is wat je zegt als je de oppositie wilt vernietigen.”

In Bangkok blijft men volgens hem de plattelandsbewoners onderschatten. Zij vormen steeds meer een eigen machtsbasis. Ook in Isan hebben ze nu een mobieltje, internet, een dochter die is getrouwd met een Europeaan en een bromfiets om naar Bangkok te rijden. ,,Mensen zijn zo geobsedeerd door Thaksin dat ze niet zien wat er gaande is.”

Niet dat Thaksin onbelangrijk is. Veel rodeshirtsleiders komen uit zijn stal. Veera Musikapong en Jatuporn Promphan zaten in zijn politieke partij, Nattawut Saikua werkte voor zijn opvolger. Hun beweegredenen verschillen sterk. Veera wordt gezien als iemand die werkelijk meer sociale rechtvaardigheid en democratie wil. Terwijl anderen de woede van de roodhemden zouden hebben geëxploiteerd om hun eigen positie terug te krijgen. En, in het geval van Thaksin, de 1,4 miljard dollar aan vermogen die in februari in beslag werden genomen.

Nu zitten al die leiders in de cel, Thaksin in het buitenland. De regering heeft deze week de bankrekeningen van bijna 150 personen en bedrijven geblokkeerd, op verdenking van het financieren van het protest. Onder hen zijn Thaksin’s familieleden, zakenpartners en politieke vrienden. Is de rodeshirtbeweging hiermee vermorzeld en het probleem opgelost?

Waarnemers vrezen het ergste. Zeker als Abhisit niet alsnog vervroegde verkiezingen houdt. ,,Zolang het proces van nationale verzoening niet wordt ingezet, zal de instabiliteit voortduren en op gezette tijden gepaard gaan met gewelddadige incidenten”, zegt de Nederlandse ambassadeur Tjaco van den Hout in Bangkok. Politiek analist Thitinan Pongsudhirak voorspelt dat de beweging ondergronds gaat en zich niet meer beperkt tot Bangkok. Met bomaanslagen, gewapende opstanden, sabotage of brandstichting als gevolg. In dat doemscenario was deze week slechts een voorproefje.