Ook met nieuw kabinet staat Nederland stil

Het is maar de vraag of de kilometerheffing na de verkiezingen een nieuwe kans krijgt. Nederland blijft hoe dan ook tobben met de mobiliteit.

Het klonk eind vorig jaar allemaal nog wel aardig. De filezwaarte – de lengte van de files maal de duur – was vorig jaar 14 procent minder dan in 2008, aldus de ANWB. Vooral in de spits was het wat rustiger.

Maar het is een schrale troost voor automobilisten en vrachtwagenchauffeurs die dagelijks uren stilstaan op de weg. Zeker als je bedenkt dat de tijdelijke verbetering vooral een gevolg is van de economische crisis. Als de economie straks aantrekt, zullen de wegen weer snel vollopen.

Files vormen een groot probleem in Nederland. Ze veroorzaken jaarlijks enkele miljarden euro’s aan economische schade. Al decennia spreekt politiek Den Haag over de fileproblemen. Tot concrete oplossingen heeft dat niet geleid.

Het probleem is groter dan alleen de verloren uren in de file; het gaat om de bereikbaarheid van Nederland. Ook de kwaliteit van het openbaar vervoer is niet meer van deze tijd. De treinen kampen geregeld met storingen en bij onvoorziene gebeurtenissen, zoals sneeuw en/of vorst, ligt het treinverkeer langdurig plat. In de Randstad zitten de treinen tijdens de spitsuren overvol, het net raakt de grenzen van zijn capaciteit. Trein en bus bieden lang niet altijd een overtuigend alternatief: een ritje met het openbaar vervoer duurt vaak langer dan dezelfde rit per auto – files of niet.

Het kabinet slaagde er de voorbije jaren niet in het aantal treinreizigers flink te laten groeien. Zijn doelstelling om het aantal treinreizigers jaarlijks met 5 procent te laten groeien, werd bij lange na niet gehaald. Vorig jaar bleef de toename steken op 0,8 procent, in 2008 was dat 4,1 procent.

Uit de jongste verkiezingsprogramma’s wordt duidelijk dat de bereikbaarheid in Nederland de komende jaren weinig zal verbeteren. Het onderwerp heeft in de programma’s geen prioriteit. Slechts drie partijen kondigen extra investeringen in wegen aan: VVD (1,5 miljard), PVV (2 miljard) en SGP (1 miljard). Daarnaast willen de liberalen procedures voor de aanleg van wegen en spoorlijnen bekorten door de inspraak te beperken.

Linkse partijen als PvdA, GroenLinks en SP leggen vanouds nadruk op openbaar vervoer. De PvdA wil „grote terughoudendheid betrachten” bij de aanleg van nieuwe wegen en noemt het openbaar vervoer „een belangrijk duurzaam alternatief”. GroenLinks en SP dragen ideeën aan die het gebruik van openbaar vervoer moeten stimuleren. Dan gaat het bijvoorbeeld om uitbreiding van het nachtnet, meer inhaalsporen, meer trams en goedkopere treinkaartjes buiten de spits.

Of deze initiatieven toereikend zijn om de bereikbaarheidsproblemen in Nederland werkelijk op te lossen, laat zich raden. Invoering van een vorm van rekeningrijden biedt het beste uitzicht op een oplossing voor de fileproblematiek. Daar zijn de deskundigen het wel over eens. Maar het meest concrete plan, de kilometerheffing, is inmiddels alweer gesneuveld.

Demissionair minister Camiel Eurlings (Verkeer en Waterstaat, CDA) was eind vorig jaar, na decennia discussie, de eerste bewindsman die met een wetsvoorstel kwam. Hij wilde een kilometerheffing. Automobilisten zouden voortaan gaan betalen voor het gebruik van hun auto in plaats van voor het bezit. Bij de bepaling van de tarieven zouden plaats en tijdstip van het gebruik plus de milieukenmerken van de auto een rol spelen.

Maar in maart, kort na de val van de coalitie, trok Eurlings’ eigen CDA de steun voor het plan in. En daarmee was de meerderheid in de Tweede Kamer voor het voorstel verdwenen.

Het is de maar de vraag of de kilometerheffing na de verkiezingen een nieuwe kans krijgt. Bij een rechts kabinet zeker niet. PVV en VVD blijven fel tegen. Het enige wat het systeem volgens VVD-Kamerlid Charlie Aptroot doet is „de hardwerkende Nederlander tegen betaling in de file laten staan”, zoals hij niet moe wordt te herhalen. Volgens het VVD-programma „zijn automobilisten nu al genoeg geld kwijt aan het bezit en het gebruik van hun auto”.

Bij een progressief kabinet van PvdA, GroenLinks, ChristenUnie en D66 komt de kilometerheffing er wel. Zij willen haar zo snel mogelijk invoeren. De SP wil ook wel een heffing, maar in een andere vorm. Het huidige idee is volgens de partij „een filebelasting” en dus onwenselijk. Onduidelijk is wat de partij dan wel wil.

Het CDA speelt een verwarrende rol in de discussie over de kilometerheffing. Drie jaar lang stond de partij achter het wetsvoorstel van de eigen minister. Nu schrijft het CDA in haar verkiezingsprogramma zich nog steeds in te zetten voor het principe „de gebruiker betaalt” en voor „een vorm van beprijzing die hieraan voldoet”. Maar, zo stelde CDA-Kamerlid Ger Koopmans keer op keer, dat zal pas op langere termijn gebeuren.

Deze week werd duidelijk dat Koopmans loze woorden sprak. Op verzoek van het Centraal Planbureau specificeerde het CDA voor de doorrekening van haar verkiezingsprogramma de vage intenties. Zo werd duidelijk dat de partij toch een kilometerheffing wil, zij het een ‘vlakke’, die geen rekening houdt met tijd, plaats en milieu.

Bij de algemene periodieke keuring (APK) wordt bekeken hoeveel de automobilist dat jaar heeft gereden. Een kilometer kost 4 à 5 cent. Vrachtwagens betalen 1 cent per kilometer.

En daarmee is het CDA dus weer gewoon voorstander van kilometerheffing.