'Obama is een politicus en geen heilige'

David Remnick, hoofdredacteur van The New Yorker, bracht onlangs de eerste biografie van Obama uit. Hoe de president al vroeg zijn eigen imago creëerde.

David Remnick loopt naar een hoek van zijn L-vormige werkkamer, die vanaf de twintigste verdieping uitkijkt op Times Square. De hoofdredacteur van The New Yorker doet een deur open: zijn wc. „Zie je?”

De vraag was waarom in Remnicks werkkamer de foto ontbreekt die zijn twee voornaamste onderwerpen van de afgelopen vijftien jaar verbindt: bokser Muhammad Ali (over wie hij in 1998 de biografie King of the World publiceerde) en Barack Obama, wiens biografie De Brug hij onlangs uitbracht.

En hier, achter de toiletpot, hangt inderdaad de foto van Ali als nieuwe wereldkampioen in 1964, die daarna uitroept dat hij „de wereld versteld heeft doen staan”. Ali werd er ‘een nieuw soort zwarte man’ mee, zoals Remnick in zijn biografie noteerde, en vrienden van Obama weten dat de president grote waarde aan dat moment toekent: op zijn kamer in de Senaat, en op die in het hoofdkwartier van zijn campagne in 2008, hing dezelfde foto prominent aan de muur.

„Dus die moest ik hebben”, zegt Remnick. „Dat begrijp je.”

Wat hebben Ali en Obama gemeen?

„Ze hebben allebei zichzelf uitgevonden – heel Amerikaans, zo doen wij dat hier. Ali groeit op in het gesegregeerde Louisville en creëert Cassius Clay, de grootste bokser aller tijden die excelleert in zelfpromotie en zich optrekt aan een moslimleider. Hij wordt wereldkampioen door Sonny Liston te verslaan, een pure slechterik – The Big Bad Ass. Later wordt hij ziek en kan hij niet meer praten, waardoor zijn omgeving hem als een boeddha behandelt – wat natuurlijk bijdraagt aan de mythe.

„Obama creëert zichzelf met een boek, Dreams from my Father, al doet hij het subtieler. Hij gebruikt het boek om zijn levensverhaal in een mal te gieten. Hij liegt niet, hij vervormt, zoals schrijvers dat doen. Hij eindigt alle drie de delen van zijn boek huilend; dat komt nogal gemaakt over. Hij schrijft dat zijn moeder leefde op voedselbonnen. Uit mijn research blijkt dat dit hooguit tien minuten kan hebben geduurd. Obama’s familie heeft nooit armoede gekend. Hij is geobsedeerd door zijn ras en zijn Keniaanse vader, die hij nauwelijks heeft gekend, en schetst daardoor een incompleet beeld van zijn moeder.

„Ali en hij zijn natuurlijk symbolen van de Afro-Amerikaanse geschiedenis van dit land. Ali is het popculturele icoon van de burgerrechtenbeweging. Een pure held. Obama is een revolutionair omdat hij de eerste Afro-Amerikaanse president is – maar voert zijn werk, anders dan Ali, tamelijk conventioneel uit.”

Hij publiceerde ‘Dreams from my Father’ in 1995, en hield toen al rekening met een carrière in de politiek?

„De meeste politici die een boek schrijven, weten precies wat hun plan is. Dus die schrijven troep – ze romantiseren hun familie, leggen standpunten uit en proberen wat controverse te creëren voor de verkoop. Boeken die wel worden gekocht maar nauwelijks gelezen. Dreams from my Father is een echt boek. Maar het is een overschat boek geworden.”

Waarom?

„Omdat het gaandeweg is beschouwd als een belangwekkend literair werk. Mensen hadden enorme hoop in Obama als politieke figuur en kochten het boek als een talisman. Het was de literaire belichaming van hun hoop dat het na al die miserabele jaren weer beter zou gaan met dit land.

„Hij gebruikt met zijn boek de traditie van de Afro-Amerikaanse autobiografie om zijn persoonlijke geschiedenis als een Amerikaans succesverhaal te presenteren – waar kon hij anders een politieke loopbaan op baseren?

„Mensen zijn geneigd te vergeten dat hij politicus is, geen heilige. Hij bediende zich in Chicago van methoden die politici daar gebruiken om elkaar uit te schakelen. Hij was geïnteresseerd in de manier waarop je grenzen van kiesdistricten verandert om zijn kansen te vergroten. Hij liet onderzoek doen naar de vraag of zijn opponenten de handtekeningen van aanhangers vervalsten. Hij wilde winnen. Hij heeft nooit gezegd dat hij president of heaven zou worden.”

U bent vrij positief over zijn moeder, waarom?

„Ik vond haar portret in Dreams from my Father een beetje aanmatigend – lief maar laatdunkend. Ik probeer daarom te laten zien wie ze was. Ik heb zelfs haar doctoraalscriptie van duizend pagina’s over Indische handwerklui gelezen, die ze op haar vijftigste afrondde. Het is geen baanbrekende antropologie, zij werkte voor het goede doel. Ze was zeer onafhankelijk. Ik bedoel, welke jonge vrouw uit Kansas had in 1961 in de Verenigde Staten een kind met een student uit Afrika? Ze vond dat volkomen normaal. En wat deed ze toen haar huwelijk mislukte? Ze trouwde een Indiër!”

Je kunt ook zeggen: de tweede man die ze volledig verkeerd inschatte?

„Ja, oké, zo hebben we allemaal onze momenten. Wat er gebeurde was dat Obama’s moeder na de scheiding van Baracks vader een Indisch leven wilde en in het huwelijk trad met Lolo Soetoro, die ze op Hawaï leerde kennen. Ze wilde alles weten van zijn land. Maar Soetoro had in de VS geproefd aan een westers leven en trok in Jakarta naar zijn westerse collega’s in de olie-industrie. Zo groeiden ze uit elkaar. Ze ging na de scheiding terug naar Hawaï en deed enkele jaren later iets ongebruikelijks: ze vertrok weer naar Indonesië en liet haar 16-jarige zoon in feite alleen achter.”

Stel je voor dat een alleenstaande Afro-Amerikaanse moeder zoiets doet?

„Het is moeilijk goed te praten. Het lijkt nogal egoïstisch. Haar vrienden zeggen dat ze bij hem was in de zomer, dat ze belde en schreef – maar goed. Het is duidelijk dat ook Obama zelf hier ambivalent over was. Al is hij niet het type dat op late leeftijd zal uitroepen: Mama, you’ve done me wrong!”

En hij zat in Hawaï op een bijzonder prettige privéschool.

„Een luxeoord aan het strand als high school, ik had zoiets nog nooit gezien. Dat is het dilemma als je Obama probeert te definiëren in termen van klasse. Hij is een jongen uit de middenklasse. Hij gaat met studiebeurzen van de ene eliteschool na de andere. Dit is het grote verschil met Ali, en met zwarte politici van een eerdere generatie: die mensen moesten in opstand komen.”

George Packer, uw collega van The New Yorker, klaagt over de repressieve houding van het Witte Huis tegenover de media. Wat is uw ervaring?

„Ik denk dat ze in het Witte Huis een te hoge dunk van zichzelf hebben. Ze lijken meer op eerdere regeringen dan ze bereid zijn toe te geven. De meeste regeringen praten over transparantie maar willen greep houden op ‘het verhaal van de dag’. Dat geldt ook voor Obama. Hun verhaal moet het nieuws domineren. En als dat niet lukt worden ze boos. Ze zijn momenteel vooral bezorgd omdat Bob Woodward aan een boek over Afghanistan schrijft. Dat maakt ze nerveuzer dan mijn gevors in zijn tienerjaren.”

Ik weet dat voorspellen uw genre niet is. Maar hoe verwacht u dat het met deze man afloopt?

„Er kan altijd iets onverwachts gebeuren. Maar als de huidige trend zich voortzet, wint hij zonder veel moeite een tweede termijn. Het luidruchtige en boze deel van de Republikeinen, de Tea Party, is niet alleen van zijn stuk gebracht door hoge belastingen. Dat gaat over otherness – over ras en het algemene ongemak dat dit deel van de bevolking voelt dat men aan de verliezende hand is. Het zijn dezelfde mensen die ook de legitimiteit van Bill Clinton in twijfel trokken.

„Wie kan Obama verslaan bij de verkiezingen in 2012? Sarah Palin nooit. Haar aanhang heeft de gespannenheid van plutonium maar het is geen grote groep, 25 procent van de bevolking. En wie is er verder? Mitt Romney? Mike Huckabee? Nah.

„Komend najaar krijgt Obama een klap bij de Congresverkiezingen. Hoewel ik me afvraag of die zwaar zal zijn. Ik geloof niet dat het hem veel pijn zal doen dat hij voor dertig miljoen Amerikanen een ziekteverzekering heeft veiliggesteld. Het herstel van de economie wordt zichtbaar. Hij reguleert de financiële sector. Hij heeft de eerste latina in het Hooggerechtshof benoemd, en werkt om de derde vrouw in het Hof te krijgen. Ik zie niet goed hoe hij kan verliezen in 2012.”

Titel: De brug. Leven en opkomst van Barack ObamaAuteur: David RemnickISBN 978 90 234 6316 0Paperback, 678 pagina’s, € 29,90

De recensie van De Brug. Leven en opkomst van Barack Obama van David Remnick is te lezen via nrc.nl/boeken