Joris, de Draak en het Meisje (2)

Waarom werkt een verhaal over duurzaamheid afstotend? Wij zijn de draak.

In deze examentijd beginnen we met de titelverklaring. Journalistiek gaat over verhalen, omdat het menselijk brein zo informatie ordent en opslaat. Zo’n Verhaal heeft praktisch altijd deze structuur: Held wil iets. Held ontmoet obstakels. Held overwint obstakels en blijkt inderdaad Held. Of Held gaat in de strijd ten onder en blijkt anti-held.

Zonder obstakels geen verhaal, en zonder held met wie we kunnen meeleven, geen identificatie en interesse. Joris wil het meisje. Krijgt Joris meteen het meisje, dan is dat fijn voor die jongen, maar hebben we geen verhaal. Joris wil het meisje. Joris krijgt het meisje pas indien hij eerst… de Draak verslaat. Nu hebben we een verhaal, want Joris moet de draak gaan zoeken, ermee vechten, ’m verslaan, het meisje hiervan op de hoogte te stellen, en dan, bij ondergaande zon… U vult het zelf wel in.

Wat heeft dit te maken met duurzaamheid en deze artikelserie? Welaan, rond duurzaamheid hebben we volgens mij te maken met een Verhaal waarbij de lezer in de verkeerde rol zit, namelijk van obstakel. In het verhaal van de duurzaamheid is in principe het Leven op Aarde de held, en dat Leven heeft als Wil: blijven bestaan. Wat staat de vervulling van die Wil in de weg: inderdaad, alle mensen die dat leven met hun niet-duurzame consumptiepatroon bedreigen.

Dit is mijn verklaring, in ieder geval eentje, waarom informatie en nieuws over duurzaamheid afstotend werkt; wij zijn de draak.

Oplossing: schrijf over verduurzaming. Dan vormt de groep verduurzamende mensen samen de Held, met wie de lezer zich kan identificeren. En zo kwam ik dus op het idee om van de NRC-lezers Helden te maken die hun krant met elektrische busjes willen laten distribueren. Daarvoor moeten ze obstakels overwinnen, en daarover gaat de artikelenserie.

Zoals bekend ging dit niet door doordat NRC te koop stond en alles stillag, en daarna de elektrischebusjesmaker in de problemen kwam. Los daarvan was er nog het punt dat die 600 busjes worden bestuurd door freelancers, die waarschijnlijk individueel zouden moeten worden overtuigd. Nog een les: mijn hersens hebben moeite met de schaal van dit soort processen. Ik snap dat als ik zes chauffeurs wil overtuigen, ik een dag lang in zes sessies van een uur op zo iemand moet inpraten. Ik kan ook berekenen dat dit dus twee werkweken voltijds praten is voor 60 chauffeurs, en 20 weken voor de hele chauffeurspoule – gesteld dat die zich keurig achter elkaar laten inboeken, quod non (deju).

Als u nu zegt, domme correspondent, dan zeg ik: wat je zegt ben je waarschijnlijk zelf, met je duurzaamheid door de helf, met je duurzaamheid door de muur, en over een tijdje zijn we bij ongewijzigd beleid allemaal zuur. Want de enormiteit van de opgave waarvoor we als mensheid staan, wordt denk ik maar door weinigen overzien. Om een idee te geven: als Frankrijk voor 2050 duurzaam wil zijn, moet het vanaf gisteren iedere dag 1.000 huizen isoleren. Iedere dag.

Dit brengt me op een tweede les: het gaat in de wereld veel minder om Goede Ideeën dan ik altijd dacht. Journalisten en opiniemannetjes en -vrouwtjes vertonen een enorme bias voor mensen met Goede Ideeën – en het vermogen deze over te brengen. Zo analyseren en evalueren wij vaak processen en politici: waar zijn de goede ideeën, de grote gebaren, de visionaire speeches?

Het is een logische beroepsdeformatie: wij journalisten en meningventers leven van goede ideeën. Voor ons computertje gieten we die in een pakkend stukje van 800 woorden, lekkere kop erboven, dat wordt dan zonder veel gedoe eromheen afgedrukt en verspreid onder lezers, en dan zeggen mensen: het stond er mooi in. Je hebt me aan het denken gezet.

Precies! Dan is ons werk gedaan; een mooi idee ge-com-mu-ni-ceerd, en dan weer hup, op naar het volgende Goede Idee. De afstand tussen concept en uitvoering is in de journalistiek erg klein. Maar in de echte wereld is die afstand juist enorm groot, van laboratorium naar grootschalige markttoepassing duurt al snel twintig jaar.

Twintig jaar! Dankzij dit jaar besef ik dat je veel makkelijker mensen aan het denken zet, dan dingen in beweging. Goede ideeën genoeg op deze wereld, het gaat om de uitvoering. In dat saaie en tijdrovende proces vindt dan ook de werkelijke sabotage van goede ideeën plaats, merk ik rond de elektrische auto.

In dat departement der Goede Ideeën nog deze vondst: we moeten van geëngageerde journalistiek (die afstraalt op de journalist) naar engagerende journalistiek (die iets teweegbrengt bij de lezer).

Zie ook nrc.nl/weekblad voor de weblog van Joris Luyendijk