Deftig complot

In een interview met de Duitse firma Chessbase vertelde Anand deze week wie hem bij zijn match tegen Veselin Topalov hadden geholpen. We wisten al dat Nielsen, Kasimdzhanov, Ganguly en Wojtaszek meegegaan waren naar Sofia. Dat was dezelfde ploeg als twee jaar geleden, toen Anand tegen Kramnik speelde.

Er bleken nog andere helpers te zijn geweest, zeer bijzondere zelfs. Magnus Carlsen was een paar dagen bij Anand thuis geweest om trainingspartijen te spelen met de openingsvarianten die waren voorbereid. Met Garry Kasparov was er voor en tijdens de match tegen Topalov contact via skype. En na vier matchpartijen, waarin drie keer openingsvarianten op het bord waren gekomen uit het repertoire van Vladimir Kramnik, meldde Kramnik zelf zich bij Anand met waardevolle adviezen.

De drie hoge heren hadden zich zelf aangemeld. Zouden ze soms een hekel aan Topalov hebben?

Dan was er ook nog de jongen die door Chessbase de baby grootmeester werd genoemd, onze eigen Anish Giri, die in maart trainingspartijen tegen Anand had gespeeld.

Wat een overmacht aan mankracht is er tegen Topalov ingezet, je zou bijna medelijden met hem krijgen. Maar ook Topalov had bijzondere steun. Er was in Bulgarije een supercomputer van IBM met volgens Topalov 8192 processoren – Chessbase zegt 8792, maar in het veen kijkt men niet op een turfje – waartoe hij voor en tijdens de match exclusieve toegang had. Er moest nog wel een versie van Rybka 4 worden ontwikkeld die kon omgaan met die gigantische rekensnelheid, maar dat probleem werd opgelost.

Jongens, het is maar een schaakpartijtje, zou je hen bijna willen toeschreeuwen. Natuurlijk heeft iemand die om het wereldkampioenschap speelt de plicht om het zo goed mogelijk te doen, maar ik ben toch blij dat er op iets lager niveau nog plaats is voor frivoliteiten.

Hikaru Nakamura baarde een aantal jaren geleden opzien met de ‘beginnerszet’ 2. Dh5 na 1. e4 e5 of zelfs na 1. e4 c5. Het was een zet die door zijn tegenstanders als een belediging kon worden opgevat.

In het Amerikaans kampioenschap, dat op het ogenblik in Saint Louis wordt gespeeld, deed Nakamura tegen een van zijn belangrijkste concurrenten met wit dit: 1. e4 e5 2. Pc3 Pf6 3. f4 d5 4. exd5 Pxd5 5. fxe5 Pxc3 6. bxc3 Dh4+ 7. Ke2. Die laatste zet doet denken aan het Steinitz gambiet, een opening die begint met de zetten 1. e4 e5 2. Pc3 Pc6 3. f4 exf4 4. d4 Dh4+ 5. Ke2 en al minstens een eeuw wordt beschouwd als gevaarlijk speelgoed voor atavistische romantici.

De partij van Nakamura is een goede gelegenheid om nog eens een klassieke driezet te laten zien die in 1903 werd gecomponeerd door de Amerikaanse puzzelkoning Sam Loyd en die de naam ‘Steinitz Gambiet’ kreeg.

Wit geeft mat in drie zetten.

Die naam ‘Steinitz Gambiet’ geeft de sleutelzet al bijna weg en als dat niet genoeg is, is hier wat Loyd er zelf over schreef: „De originaliteit van het probleem is er aan te danken dat de witte koning, die absoluut veilig staat, toch naar buiten gaat voor een roekeloze onderneming zonder onmiddellijke dreiging en blootgesteld aan talloze schaakjes.”

Hikaru Nakamura - Alexander Onischuk, Saint Louis 2010

1. e4 e5 2. Pc3 Pf6 3. f4 d5 4. exd5 De standaardzet is 4. fxe5. 4...Pxd5 Zwart had een ruime keus aan goede zetten, zoals 4...e4 of 4...exf4. 5. fxe5 Pxc3 6. bxc3 Dh4+ 7. Ke2

Zie diagram bovenaan de volgende kolom.

Je kunt je nauwelijks voorstellen dat dit in orde is voor wit. De eerste partij in mijn database met deze stelling is Hamppe - Steinitz uit 1859. Steinitz won. Daarna is er een gat van 130 jaar voordat een wit-speler zich er weer aan waagde. Het beste dat van wits spel gezegd kan worden is dat Ivantsjoek het in 2009 ook zo deed in een vluggertje tegen Svidler en er mee won. 7...Lg4+ 8. Pf3 Pc6 9. De1 Dh5 10. Kd1 Pxe5 Er waren allerlei manieren voor zwart om met een pion minder op aanval te spelen, bijvoorbeeld 10...0-0-0 11. Le2 f6. Ook 10...Lxf3+ 11. gxf3 Dxf3+ 12. Le2 Dd5 lijkt goed speelbaar. 11. Le2 0-0-0 12. Pxe5 Lxe2+ 13. Dxe2 Dxe2+ 14. Kxe2 Te8 Zwart heeft het supersolide gespeeld, maar in dit eindspel staat wit een tikje beter. 15. d4 f6 16. Le3 fxe5 17. d5 Vreemd genoeg was dit alles al eens eerder voorgekomen. In Shirazi - Laurent, Metz Open 2008, deed zwart nu 17...Le7. Wit won. 17...Ld6 18. c4 b6 19. a4 Thf8 20. a5 Kd7 21. Kd3 Na 21. axb6 axb6 22. Ta7 had Onischuk het kwaliteitsoffer 22...Tf4 willen brengen. Een mooie zet, maar stelt een kwaliteit nu echt niets meer voor? 21...Tf6 22. Thf1 e4+ 23. Ke2 Lxh2 24. Txf6 gxf6 25. Th1 Ld6 26. Txh7+ Te7 27. Th8 Tg7 28. Kf1 Lc5 29. axb6 Spannender was het geworden na 29. Lxc5 bxc5 30. Ta8, maar Nakamura zag daar kennelijk niets in. 29...axb6 30. Lxc5 Remise.