Boeken in huis stimuleren kinderen tot leren, met of zonder geleerde ouders

‘Zeg me hoeveel boeken u in huis heeft, en ik weet hoever uw kinderen het zullen schoppen.’ Die variant op een oud gezegde vat aardig de resultaten samen van een internationaal, meerjarig onderzoek naar het verband tussen opgroeien te midden van boeken en opleidingssucces (Research in Social Stratification and Mobility, articles in press / online).

Vier onderwijssociologen, drie Amerikanen en een Australiër, onderzochten voor een periode van twintig jaar in 27 landen de invloed van thuis voorhanden leesstof op de scholing van kinderen. Hun conclusie is opvallend. Het maakt niet uit of ouders hebben doorgeleerd, welk beroep ze uitoefenen, hoe hoog hun inkomen is, als er thuis boeken zijn, zullen de kinderen gemiddeld drie jaar langer naar school gaan dan leeftijdgenoten uit huisgezinnen zonder boeken.

Nog opvallender is dat dit niet alleen op blijkt te gaan voor westerse landen, maar ook voor (gewezen) communistische staten, voor het heden en het nabije verleden, voor het Zuid-Afrika van de apartheid en – vooral zelfs – voor China. Boeken stimuleren overal tot doorleren, ongeacht sociaal milieu of cultuur.

Scholing is de sleutel tot goede banen en hoge inkomens. Opleiding is ook een motor achter sociale mobiliteit én een gewichtige factor bij het ontstaan en voortbestaan van sociale ongelijkheid. Factoren die scholingsduur beïnvloeden zijn dan ook voer voor sociologen. En het is bekend dat lezen de cognitieve vaardigheden vergroot, waardoor schoolprestaties worden verbeterd.

Het was een omvangrijk onderzoek: er waren in totaal 70.000 gezinnen bij betrokken. De onderzoekers maken onderscheid tussen het opleidingsniveau van de ouders en wat zij een ‘scholarly culture’ noemen, te vertalen als een huiselijke sfeer die nieuwsgierig maakt en aanzet tot leren. Zij beschouwen die als een zelfstandige grootheid en gebruiken het aantal boeken in huis als maat.

Niet boeken zonder meer, ongeacht aantallen, blijken van invloed te zijn. Elk nieuw boek in de huisbibliotheek, zeggen de onderzoekers, helpt de kinderen een stapje verder richting school. Het effect is onderaan de opleidingsladder het grootst en zwakt meer naar boven af. Bij kinderen van universitair geschoolde ouders is het effect gering.

Maar hoe ontstaat nu een huisbibliotheek? Op die vraag geeft het onderzoek geen bevredigend antwoord. Rijke mensen kopen meer boeken, maar niet veel meer. Als er thuis boeken waren, zullen kinderen ook boeken kopen. En de zucht tot lezen kan ook buitenshuis, op de werkvloer ontstaan.Dirk Vlasblom