Binnenlandse zekerheden in tijden van Europese crisis

Bij het CDA is uw hypotheekrenteaftrek veiliger dan bij de VVD. Boem. CDA-leider Balkenende schiet terug (,,het is een breekpunt”) terwijl VVD-kopman Rutte hem zelfverzekerd inzeept. Bij de VVD wás het eigen huis al veilig. Zo was het eerste lijsttrekkersdebat gisteravond: opbieden met zekerheden in tijden van crisis. Mark Rutte rolde ook Job Cohen in

Bij het CDA is uw hypotheekrenteaftrek veiliger dan bij de VVD. Boem. CDA-leider Balkenende schiet terug (,,het is een breekpunt”) terwijl VVD-kopman Rutte hem zelfverzekerd inzeept. Bij de VVD wás het eigen huis al veilig. Zo was het eerste lijsttrekkersdebat gisteravond: opbieden met zekerheden in tijden van crisis.

Mark Rutte rolde ook Job Cohen in de verdediging, via Slotervaart en de megamoskee: ,,Amsterdam is onveiliger geworden”. De Pvda-lijsttrekker werd zijns ondanks weer even burgemeester van de hoofdstad. Hij had er maar één keer van terug, toen Rutte pochte dat oud-commissaris Nordholt niet PvdA maar VVD ging stemmen. Cohen: ,,En oud-commissaris Van Riessen gaat nu op mij stemmen. Die heeft mij wél meegemaakt”.

Cohen kreeg spot van VVD- en CDA-zijde over zich heen toen hij onthulde dat de PvdA terugkomt van een inkomensafhankelijk eigen risico in de zorg omdat het volgens het Centraal Planbureau (CPB) te weinig oplevert. Het was de tweede correctie van het verkiezingsprogramma in één week. Eerder vulde de PvdA nog even tien miljard bezuinigingen in, die oorspronkelijk waren opengelaten.

Wouter Bos is van het toneel, maar de partij maakt zich kwetsbaar voor het draai-verwijt. Dat wreef Balkenende de ex-coalitiepartner ook al aan nadat de PvdA donderdag het JSF-project van een meerderheid beroofde. Bevrijd van de  coalitiedwang gaven de sociaal-democraten op de laatste Kamerdag vóór de verkiezingen lucht aan hun al langer bestaande twijfel aan het Amerikaanse straaljagerprogramma.

In het spiegelpaleis van de verkiezingen strijdt iedereen om de zekerste indruk te maken. Rutte: ik ben kandidaat-premier (na berichten dat Neelie Kroes het populairst is voor die functie). SP-leider Roemer: iedereen weet nu wie die onbekende man is. Pechtold (D66) en Halsema (Groen Links): meneer Cohen, welke coalitie wilt u nu? De PvdA-voorman, zichtbaar zuchtend: een zo progressief mogelijke.

Wat moeten partijen in coalitieland: doen alsof men nooit van standpunt verandert of kiezen voor wat in de huidige omstandigheden het beste lijkt? Eerlijk zijn loont lang niet altijd. Soliditeit uitstralen lijkt het beste. Daar ging het de partijen om nadat het CPB dinsdag de doorrekening van de programma’s bekend maakte. Naar eer en geweten hebben de rekenmeesters becijferd wat banen en miljarden oplevert, wie het milieu het beste dient. Een bron van zekerheden.

En niemand heeft er kennelijk belang bij te erkennen dat het luciferhoutjes zijn in een oceaan van onzekerheden. In de week waarin deze binnenlandse beloften over tafel vlogen, nam twijfel over de oplossing van de Griekse crisis de vorm van zekerheid aan dat het pakket van driekwart biljoen niet meer dan uitstel kopen was geweest. De Amsterdamse beurs bereikte het laagste punt van het jaar. De olieprijs zwiepte mee. Met alle gevolgen voor de begroting.

Het is allemaal geen reden voor partijen om geen voorstellen meer te doen. Maar in hun poging met slagzinnen vol zekerheden kopers op de electorale markt te winnen, bouwen zij aan de teleurstellingen van morgen. Het was nauwelijks toeval dat in Den Haag ook een Dag van het Risico werd gehouden, georganiseerd door het ministerie van Binnenlandse Zaken. Een dag die naging hoe het toch komt dat crises zo vaak hebben geleid tot beleid dat achteraf bezien veel kost en weinig verbetert.

Naarmate de Haagse politiek meer reageert op de ontzetting van de dag, is de verleiding groter om ‘maatregelen’ te beloven. Meer toezicht, strengere handhaving. Na ‘Volendam’ of ‘Enschede’ keek iedere gemeente wel uit dat zoiets niet weer kon gebeuren. Ook zonder dat ‘Den Haag’ maatregelen nam. Maar niet-aandraaien van de controleknop was geen optie.

De hang naar het garanderen van een risicoloos leven is een late verschijningsvorm van de illusie van de Maakbare Samenleving. In de jaren van de groei van de verzorgingsstaat werd die maakbare samenleving vooral vorm gegeven in financiële regelingen, vergoedingen voor geleden nadeel. Daar wordt nu opnieuw een flinke laag van wegbezuinigd in de plannen van rechts tot en met centrum-links. De huidige, veel goedkopere manier van Risicoloosheid aanbieden is repressie door regelgeving, moraliserende voorlichting of een combinatie van beide.

Naarmate de overheid de burger meer als klant is gaan aanspreken, wordt zij meer gezien als producent. Ook van een bestaan zonder al te grote zorgen. Dat brengt vormen van garantie-verwachting en aansprakelijkstelling met zich mee die passen binnen de Amerikaanse claimcultuur. Wij klant, u leverancier – het heeft een passief type burgerschap met zich mee gebracht, waarin gemeenschap en gedeelde verantwoordelijkheid incourante begrippen zijn geworden.

De belofte dat goedkoper beleid ook beter beleid oplevert zit ook nu in allerlei verkiezingsprogramma’s voor miljarden ingebakken. Het CPB rekende netjes uit wat het oplevert, maar niet wat voor schade het aanricht. De immense bezuinigingen op de zorg gaan nog steeds klakkeloos er van uit dat uitgaven voor zorg keuze-uitgaven zijn, en dat het publieke uitgaven zijn. Maar niemand gaat naar de dokter als ware hij op zoek naar een buitenbarbecue.

Geen conducteur op de tram was inderdaad goedkoper, maar de kouwe kermis waar we van thuiskomen is het gevolg van die simplificatie. Dat is niet de schuld van het CPB. Wel van politici die ons schijnzekerheden willen verkopen. En journalisten die hun de tijd niet geven uit te leggen hoe het wel zit. Mogen de volgende debatten ook gaan over de echte wereld? Waarin het continent dat wij bewonen de zwaarste politieke en economische crisis sinds de Tweede Wereldoorlog doormaakt.