Sociale harmonie blijkt een utopie

De afgelopen twee maanden waren scholen in China doelwit van geweld.

„Met de economische groei groeit ook de sociale onvrede en de kloof tussen arm en rijk.”

Het harmonicahek voor de school in het kleine Chinese stadje Taixing is afgesloten met een vuistdikke ketting. Acht bewakers in grijze uniformen met rode generaalstressen fouilleren bezoekers die ook door een nieuwe beveiligingspoort worden geleid. Voor de school, waar eind april 29 kleuters en een onderwijzer werden neergestoken door een depressieve ondernemer, hebben zij een cordon van vrijwillige bewakers gevormd. Mevrouw Wu Xingwu en tientallen andere ouders zijn niet van plan de bewaking van hun kinderen over te laten aan „een paar oude, gepensioneerde mannen”.

Een duidelijk plan is er niet, het is een spontane actie van ouders die geschokt zijn door de daad van de werkloze Xu Yuyuan (47). Zijn precieze motief is niet bekend, maar het zou om een wraakactie tegen de maatschappij gaan. Vorige week werd hij ter dood veroordeeld.

Het was een van de vijf incidenten in twee maanden tijd. In totaal zijn zeventien mensen vermoord, onder wie vijftien kinderen, en meer dan tachtig mensen raakten gewond. Twee daders zijn inmiddels geëxecuteerd en een derde werd ter plaatse doodgeschoten door de politie, die in heel China opdracht heeft gekregen meteen met scherp te schieten als scholen worden aangevallen.

„Hoe kan ik aan het werk gaan of thuis gaan koken als ik niet zeker weet dat mijn zoontje op school veilig is. Scholen zijn makkelijke doelwitten voor maniakken”, roept mevrouw Wu, een vrouw met een breed gezicht en paardenstaart, luidkeels. Zij heeft de actie georganiseerd. Haar kind behoorde niet tot de slachtoffers.

De klacht van mevrouw Wu is een wijdverspreid sentiment in China, waar de scholen na de Dag van de Arbeid-vakantie werden geopend in een sfeer van verhoogde waakzaamheid. In alle steden worden scholen zwaarder bewaakt en uitgerust met elektronica in opdracht van de autoriteiten in Peking. In Shanghai alleen werden zesduizend agenten ingezet om bij scholen te patrouilleren.

De autoriteiten reageerden in eerste instantie op klassiek communistisch wijze. Nieuws dat niet strookt met het imago van een succesvol en harmonieus China wordt in eerste instantie onderdrukt om vervolgens, als de druk te groot wordt, in politiek correcte vorm alsnog te worden verspreid. De vrees dat het bloedbad in ‘Taixing’ de Wereldtentoonstelling in Shanghai zou overschaduwen, leidde gedurende enkele dagen tot een complete nieuws- black-out.

De geweldsgolf heeft ook een discussie losgemaakt over de veiligheid op scholen, de opvang en zorg voor psychiatrische patiënten en wat het staatspersbureau Xinhua de „dieper liggende sociale problemen in onze maatschappij” noemt. En op internetsites werd het gebrek aan beroepsmogelijkheden tegen overheidsbeslissingen als een oorzaak genoemd.

De zoektocht naar een verklaring heeft geen eenduidig antwoord opgeleverd en zal dat ook niet doen, maar levert wel een interessant beeld op van hoe China worstelt met betrekkelijk nieuwe, sociale kwesties.

Uit een rondgang op internetsites en langs wetenschappers blijkt dat China verrast is door deze incidenten op scholen. „We dachten dat het een westers fenomeen was”, zegt Xia Xuehan, hoogleraar sociologie en psychologie aan de Universiteit van Peking. China was tot vijftien, twintig jaar geleden een egalitaire maatschappij waarin iedereen arm was. „Maar met de economische groei groeit ook de sociale onvrede en de kloof tussen arm en rijk. We ontdekken dat sociale harmonie een utopie is”, denkt hij.

De dader in Taixing is een ondernemer die meer dan eens zakelijke plannen had zien mislukken en dus niet had geprofiteerd van het Chinese economische wonder. Status- en gezichtsverlies zou hij niet hebben kunnen verwerken en hij raakte ook nog zijn huis kwijt omdat de overheid op die plek een kantoor ging bouwen. Daarom wordt gespeculeerd dat hij wraak wilde nemen op de staat, want op de school zitten ook kinderen van plaatselijke partijleiders.

Bij ten minste twee andere incidenten bleken de daders gestoord te zijn. „Het ontbreekt in China aan goede geestelijke gezondheidszorg. Deze mannen pleegden een verkapte vorm van zelfmoord, want zij moeten geweten hebben dat op aanslagen op kinderen de doodstraf zou volgen”, aldus professor Ma Ai, hoogleraar criminele psychologie.

Chinese en Amerikaanse experts op het gebied van de geestelijke gezondheidszorg publiceerden in juni 2009 een artikel in het blad The Lancet waaruit bleek dat van de 173 miljoen geestelijk gestoorde Chinezen 158 miljoen geen hulp ontvangen.

Bij de school met rode en witte tegels ontstaat aan het einde van de eerste schooldag een heftige discussie onder de waakzame ouders of de patrouille de volgende dag zal worden voortgezet. Mevrouw Wu zal present zijn, zegt zij, maar meneer Wang Chenkui, de vader van een 4-jarige jongen, heeft na gesprekken met de bewakers, de politie en partijleiding er vertrouwen in dat zijn kleine keizer in goede handen is.

„Ik heb al zo vaak gezegd dat de bewaking moest worden verbeterd, er lopen zo veel gekken rond. Wij gaan de bewaking desnoods zelf betalen, geld kan me niet schelen, maar ik wil mijn enige zoon niet verliezen.”