Seks, leugens en dagboeken

‘Mosterdgate’ is de affaire rondom het verzonnen verhaal van Maria Mosterd al genoemd.

Wat is de rol van de uitgever of redacteur geweest?

Misdaadjournalist Hendrik Jan Korterink rook onraad toen een vaste bezoeker van zijn website hem attendeerde op iets merkwaardigs. Waarom eisten bestsellerschrijfster Maria Mosterd (Echte mannen eten geen kaas) en moeder Lucie Mosterd (Ik stond laatst voor een poppenkraam) 76.000 euro smartegeld van de school van Maria, omdat die de moeder niet op de hoogte zou hebben gesteld van de overmatige absentie van haar dochter, maar deed Maria geen aangifte tegen de loverboy die haar vier jaar lang in zijn greep zou hebben gehouden? In verschillende tv-programma’s beweerde Maria ook onwaarschijnlijke dingen. Dat ze ‘een paar duizend euro’s’ op een dag verdiende. Dat er politieagenten en andere hoogwaardigheidsbekleders betrokken zouden zijn bij de misdrijven. In 2009 verloor Lucie Mosterd de rechtszaak tegen de school omdat uit absentielijsten bleek dat Maria nauwelijks had gespijbeld. Korterink ging vervolgens verder op onderzoek uit. Hij spoorde Manou op, de vermeende pooier van Maria, sprak met haar schoolvriendinnen en haar vader in een poging de waarheid te achterhalen.

Korterink laat overtuigend zien dat veel zaken in het boek van Maria niet kloppen. Ze wordt niet op haar twaalfde tegen haar zin in gedrogeerd en ontmaagd door Manou, sterker nog, ze heeft nog nooit seks met haar ‘loverboy’ gehad. Dat ze door hem tot prostitutie werd gedwongen, lijkt al even onwaarschijnlijk. Bij een vermeende groepsverkrachting was Manou – in tegenstelling tot wat Maria beweert – niet eens aanwezig; twee vriendinnen van Maria, Nikki en Bernice, vertellen dat Mosterd zelden tot nooit spijbelde en wel vaker iets verzint. Korterink vergelijkt haar boek met de ‘waargebeurde’ verhalen van onder meer Maria Monk (een non die beweerde seksueel misbruikt te zijn in een klooster), Norma Khouri (Verboden liefde, een door haar uitgeverij als non-fictie gepresenteerd maar naar later bleek compleet verzonnen verhaal over een eermoord in Jordanië) en Jolanda (Epe). Allen eigenden zich ten onrechte leed toe, haalden de (wereld)pers en werden een icoon van een bepaalde misstand. Volgens hem past Mosterds boek in de traditie van ‘geheel of deels verzonnen verhalen die als waarheid worden gepresenteerd’. Het zijn evenwel niet vooral vrouwen die dat doen, zoals Korterink suggereert. De Amerikaan James Frey etaleerde in In duizend stukjes (2003) zijn drugs- en drankverslaving in vrijwel elke denkbare talkshow – nu staat hij bekend als the man who conned Oprah. Zijn boek was overigens niet compleet gelogen, maar hij had flink overdreven.

Na lezing van Korterinks boek is de lezer overtuigd dat het boek van Mosterd niet klopt, maar wat er nu wél van waar is, weten we ook niet precies. Heeft ze álles bij elkaar gelogen of heeft ze schromelijk overdreven, en zo ja, wat? Korterinks boek is helaas te rommelig van opzet om daar zicht op te krijgen. Het is een onoverzichtelijke chronologische brij van data. Feiten en feitjes worden niet gerangschikt, zodat kleine haast onbenullige correcties op Maria’s verhaal (‘het regende niet op die dag, de regen heeft Maria verzonnen’, vertelt Manou) als ook de titel (Manou blijkt wel van kaas te houden) enigszins potsierlijk overkomen. Het onderzoek van Korterink wordt daarbij soms wel erg ruw opgelepeld aan de lezer, zoals dagboekfragmenten van de vriendin van Maria, Bernice, die integraal worden afgedrukt, zonder dat het belang voor de lezer duidelijk is, noch waarom dit dagboek ‘waarder’ zou zijn dan Maria’s verslag. Mogelijk heeft de journalist niet in de valkuil van het al te meeslepend vertellen willen stappen, om niet beschuldigd te worden van meeliften op Maria’s succes – in die zin valt het te prijzen dat hij zijn ‘waarheid’ niet etaleert door nu in alle talkshows te gaan zitten waar hij zelf zo’n kritiek op heeft – maar zo weinig meeslepend had het ook weer niet gehoeven.

De flaptekst van Echte mannen eten geen kaas is met de kennis van Korterinks boek geestig. Er staat te lezen dat Maria wel wat ‘meer spanning’ in haar leven wil en zich afvraagt hoe het zou zijn als een van de stoere jongens die bij haar schoolplein rondhangt haar vriendje zou zijn. ‘Maria’s fantasie lijkt werkelijkheid te worden’; ‘Zes jaar later schrijft Maria dit bloedstollende verslag van haar jaren met Manou’. Daar zit geen gelogen woord bij. Uitgever Chris ten Kate zegt dat hij het boek nooit als ‘waarheid’ bracht, maar als ‘authentiek verslag’. In nrc.next (18.03.10) sprak hij van ‘haar subjectieve waarheid’. Mijns inziens zijn de gebeurtenissen en de aantijgingen van Mosterd aan het adres van een ander (moord, pooierschap, verkrachting, een criminele organisatie leiden) te ernstig om dergelijke retoriek in te zetten. Frey overdrijft het leed dat hém is overkomen, maar Mosterd beschuldigt anderen van ernstige misdrijven.

En dan nog iets. Iedere bezoeker van Maria Mosterds website kan constateren dat ze niet in staat is een normale foutloze zin te schrijven. Een redacteur (of meerdere ) – het zij op de uitgeverij, hetzij op het Hoenderloo-complex waar ze haar verslag als therapie optekenende – moet volop bezig zijn geweest met het verbeteren en publicabel maken van de tekst. Hoe is dat proces gegaan? De uitgeverij zou er goed aan doen openheid van zaken te geven, en zich niet te verschuilen achter de term ‘subjectieve waarheid’. In De Wereld Draait Door liet Ten Kate weten dat het onmogelijk is voor een uitgever om alle verhalen die als ‘waargebeurd’ worden aangeboden te checken. Uiteraard heeft hij een punt; een slachtofferverhaal als die van Waris Dirie (Mijn woestijn) is ook in boekvorm uitgegeven zonder dat de uitgever de volledige waarheid kan kennen, maar die ging wel vergezeld van de ondertitel ‘ervaringen van een nomadendochter, topmodel en speciaal ambassadeur van de Verenigde Naties’.

De lezers van Frey eisten hun geld terug van de uitgever vanwege lezersbedrog. (Deels) gelogen of niet, het zou mooi zijn als de uitgever samen met moeder en dochter Mosterd een royale geste maakte en de tonnen die verdiend zijn met hun boeken royaal schonken aan stichtingen die zich inzetten om jonge meiden te beschermen tegen seksueel geweld.

Sommige bloggers twijfelden al veel eerder aan het waarheidsgehalte. Zie bijvoorbeeld: www.oczanakyol.nl

Hendrik Jan Korterink: Echte mannen eten wél kaas. Het ware verhaal van Maria en haar ‘loverboy’. Nieuw Amsterdam, 224 blz € 14,95.