Orde hersteld, onvrede blijft

Het Thaise leger heeft de situatie onder controle, de avondklok blijft gehandhaafd.

Maar de onvrede onder de plattelandsbevolking is niet zomaar weggenomen.

In het centrum van Bangkok smeulden gisteren nog de restanten van Central World, met een vloeroppervlak van 550.000 vierkante meter het grootste winkelcentrum van Zuidoost-Azië. Het is een symbool voor neergeslagen rebellie van de oppositiebeweging van de ‘rode shirts’. Na tien weken van protesten tegen de regering van premier Abhisit verklaarden de autoriteiten gisteren dat zij de orde hebben hersteld.

Acht aanvoerders van de ‘rode shirts’ hebben zich overgegeven. Ten minste 75 mensen, vooral burgers, zijn gedood, van wie 46 sinds vorige week donderdag het geweld oplaaide. Naar schatting 1.800 burgers zijn gewond geraakt. Gisteren werd er nog sporadische geschoten in de hoofdstad, op ongeveer veertig plaatsen woedde er nog brand. Maar een legerwoordvoerder zei gisteren dat de situatie in Bangkok grotendeels onder controle is.

Voor het eerst sinds de grootschalige ongeregeldheden in 1992, toen de middenklasse massaal in verzet kwam tegen de toenmalige premier, is er een avondklok van kracht in Bangkok. En in 27 provincies, vooral in het achtergebleven noordoosten van het land, is de noodtoestand van kracht. Daar gingen woensdag op verschillende plaatsen lokale overheidskantoren in vlammen op. De avondklok is voor Bangkok en 23 provincies met drie dagen verlengd.

Veel mensen betwijfelen dat met de gewelddadige ontruiming van het centrum van Bangkok en met de noodmaatregelen elders in Thailand de orde structureel is teruggekeerd. De vraag is wat de afgelopen weken in Bangkok te zien was. Een land op de rand van burgeroorlog, zoals een van de leiders van de roodhemden vorige week zei. Of een theaterstuk opgevoerd tussen demonstrerende burgers en ordetroepen?

Het antwoord op die vraag is nog niet duidelijk. Feit is wel dat de onderliggende problemen er nog zijn. Achter de bedrieglijk eenvoudige tegenstelling tussen ‘gelen’ van premier Abhisit en ‘roden’ die oud-premier Thaksin zouden steunen, gaat een complexere werkelijkheid schuil. De onvrede van de plattelandsbevolking is met het neerslaan van de demonstratie niet weggenomen, zoals de Australische Thailand-specialist Andrew Walker in The Wall Street Journal betoogde. De meeste Thai, tweederde van de bevolking, leven op het platteland. Het onderliggende sociale conflict in de maatschappij blijft.

Dat conflict is de tegenstelling tussen boeren die weliswaar niet meer straatarm zijn, maar wel in welvaart zijn achtergebleven bij de stedelijke middenklasse. De ongelijkheid is het grootst in de provincies in het noorden en noordoosten van het land, precies het gebied waar de rode shirts een grote aanhang hebben. Walker wijst er bovendien op dat mensen uit deze gebieden het beu zijn door stedelingen te worden behandeld als domoren die hun stem verkopen aan de hoogst biedende partij.

Oud-premier Thaksin, de puissant rijke telecommunicatietycoon die in 2001 en 2006 met zijn Thai Rak Thai-partij overweldigende verkiezingsoverwinningen behaalde, werd in 2006 door militairen terzijde geschoven. Hij heeft zijn populariteit te danken aan het feit dat hij bewoners van het platteland niet langer cultureel marginaliseerde maar hen centraal stelde in zijn politieke aanpak.

Hij is een belangrijke speler op de achtergrond van de huidige Thaise crisis. De veroordeling van Thaksin eind februari wegens corruptie was de directe aanleiding voor de protesten die nu zijn beëindigd.

De Thaise regering heeft steeds gezegd dat Thaksin zelf achter de onrust in Bangkok zat. Analisten geloven echter dat het niet aannemelijk is dat de oud-premier vanuit het buitenland, waar hij sinds 2006 verblijft, de protesten kon aansturen.

Feit is dat premier Abhisit vorige week verkiezingen heeft toegezegd voor november, een jaar eerder dan gepland. Die toezegging heeft hij ingetrokken toen de leiders van de roodhemden extra voorwaarden gingen stellen. Zo zou de vicepremier zich moeten aangeven bij de politie wegens het gewelddadig optreden tegen de betogers in april. Ook wilden de aanvoerders van de rode shirts zichzelf vrijwaren van vervolging wegens terrorisme, waarop in Thailand de doodstraf kan staan.

Maar om uit de cyclus te komen van demonstraties en tegendemonstraties, zo betoogde de Australische oud-minister Downer gisteren, kan Abhisit maar één ding doen: verkiezingen uitschrijven. Ook al betekent dat zijn politieke ondergang.