Ook een junk kent orde en regelmaat

Hester Carvalho: De liefhebber. Nieuw Amsterdam, 173 blz. €16,50

Voor boek- en muziekwinkels zijn krantenrecensies altijd een goede indicatie voor wat ze aan voorraad in huis moeten halen. De precieze inhoud van een bespreking doet er voor de winkeliers niet zoveel toe – ze kennen de clichés van de recensententaal en prikken er doorheen. Hester Carvalho, muziekrecensent van deze krant, toont de nodige zelfrelativering door in haar debuutroman De liefhebber de hoofdpersoon, een boekverkoper, op de automatische piloot de boekenbijlagen te laten doorbladeren: ‘Bovenaan staat een stuk over de nieuwe detective van Richard Price. De recensent schrijft: „Het verhaal is snel en opwindend, maar de karakters blijven schetsmatig. Dat is jammer, want de wereld van malafide agenten is intrigerend genoeg.” Ik haal m’n agenda uit mijn zak en schrijf ‘5x Price’ bij dinsdag.’

Dat is geestig als je weet dat Carvalho zelf recensent is, en het automatisme waarmee de doorgewinterde boekverkoper Morris Haasbroek deze handeling uitvoert is tegelijk ook typerend voor de roman. Voortdurend volgen we Morris in zijn dagelijkse routines, verder komen we niet zoveel van hem te weten: ‘ ik haal de zeem over de spiegel en wrijf de kranen schoon. Daarna schrob ik de vloer en giet er schoon water overheen. Met lange halen veeg ik het water weg.’ De spanning in de roman ontstaat als Morris’ handelingen ineens van karakter veranderen: ‘Ik pak de pijp en strooi as over het gaasje. Mijn vingers trillen, het gaasje glijdt weg. Ik ga rechtop zitten en klem de pijp tussen mijn knieën. Ik strooi as op het gaas. Dan pel ik een wit brokje uit het folie en wrijf het fijn met mijn aansteker.’

Van het ene op het andere moment is Morris van een keurige hardwerkende burger veranderd in een monomane junk en het valt op hoe weinig verschil dat uitmaakt. Dat komt natuurlijk vooral door het perspectief dat Carvalho ons op zijn leven biedt, een perspectief dat misschien zelfs wel wat misleidend werkt. Carvalho laat zien dat de wereld van de drugsverslaving en -handel eigenlijk heel dichtbij de wereld van orde en regelmaat staat, maar de manier waarop ze dat doet gaat wel ten koste van de nodige inzichten in Morris’ karakter. Dat drugsverslaving je van binnen kan uithollen is nog wel voor te stellen, maar Carvalho’s hoofdpersoon was al zo vóór hij verslaafd werd.

Misschien is dat precies het punt en ligt het motief voor Morris’ verslaving in het feit dat hij zijn leven als leeg ervaart, maar het effect blijft hetzelfde, namelijk dat je als lezer een totaal ongrijpbare ‘man zonder eigenschappen’ aan het volgen bent. Als er dan verder niets gebeurt wat deze karakterloosheid wat meer contouren geeft, wat bijvoorbeeld in de dialogen had gekund, dreigt het moment te komen dat je je interesse verliest. Zo blijft de relatie tussen Morris en zijn Amerikaanse vriendin Sunny eigenlijk de hele roman een raadsel. Morris en Sunny beginnen gezamenlijk aan de crack, gaan samen op drugssmokkelreis, maar nergens zijn er echt onderlinge spanningen, beïnvloeding of intieme momenten te merken.

Het zou kunnen dat Carvalho hiermee wederom de afstomping van haar hoofdpersonen heeft willen laten zien, maar dat heeft ze dan zo subtiel gedaan dat het gevaar dreigt dat de roman zelf als vlak overkomt. De korte, afgemeten zinnen waarin we die belevingswereld krijgen voorgeschoteld zorgen voor een roesachtig ritme – en vormen zo een mooie non-verbale illustratie van wat er letterlijk met Morris gebeurt. Dat is het sterkste aspect van Carvalho’s debuutroman, die meer leemtes achterlaat dan dat ze opvult. Dat zou de bedoeling kunnen zijn, maar bevredigen doet het niet. Of laat ik het anders formuleren: het verhaal van de De liefhebber is snel en flitsend, maar de karakters blijven schetsmatig. Dat is jammer, want de wereld van de drugshandel is intrigerend genoeg.