Naakte verkoop van het ECB-gebouw

De Staten Generaal verbood 401 jaar geleden, in 1609, de eerste poging in de financiële geschiedenis tot naked short selling. Isaac Lemaire, een Amsterdamse koopman, wilde de VOC kapot speculeren en verkocht aandelen die hij niet bezat. Lemaire verloor anderhalf miljoen gulden.

Een nieuw verbod op short selling dook deze week op in Berlijn. De Duitse regering kondigde aan dat marktpartijen bepaalde obligaties en aandelen die ze niet in bezit hebben, niet mogen verhandelen. De financiële markten van tegenwoordig zijn complexer dan de handel in VOC-aandelen in de 17de eeuw, maar de gedachte is dezelfde: straf de speculanten.

Het doel van de Duitse actie was speculatieve handel in euro-obligaties aan banden leggen. Het gevolg was verwarring, ondermijning van het vertrouwen in het management van de euro en een koersval op de beurzen.

De Duitse regering had de maatregel niet afgestemd met de partners van het eurogebied. In Brussel, Parijs en Den Haag was men hier niet van gecharmeerd. Temeer niet, omdat Duitsland in het verloop van de regionale Griekse crisis die is uitgemond in een complete vertrouwenscrisis in de euro, al eerder opviel met eenzijdige acties. Zoals het pleidooi van minister van Financiën Wolfgang Schäuble voor een Schuldenbremse, een rem op het maken van overheidsschulden. Voor zichzelf heeft Duitsland dat grondwettelijk vastgelegd en nu eist het dat alle andere eurolanden zich aan die drang naar soberheid onderwerpen.

Deze Duitse Alleingang is opmerkelijk. Toenmalig bondskanselier Helmut Kohl koos na de Duitse hereniging voor de euro om Duitsland te verankeren in Europa – en om Frankrijk met het gegeven van een groter en machtiger Duitsland te verzoenen. Dat was de politieke basis voor de Economische en Monetaire Unie die in 1992 tot stand kwam en leidde tot de invoering van de euro in 1999.

Hier is iets aan de hand. Duitsland weet dat het de andere eurolanden politiek nodig heeft en de eurolanden weten dat ze zónder Duitsland de euro kunnen opdoeken. Dus waarom voert de regering-Merkel zo’n uitgesproken eigen koers?

Het antwoord staat in Frankfurt. Daar is deze week officieel de bouw gestart van het nieuwe kantoor van de Europese Centrale Bank. Volgend jaar treedt president Trichet af en zijn waarschijnlijke opvolger is Axel Weber, nu nog president van de Duitse Bundesbank. De Bundesbank is gevestigd in een afzichtelijke betonnen doos. Het zal toch niet zijn dat het futuristische gebouw van de ECB als toekomstig onderkomen van de Bundesbank gaat dienen.

Roel Janssen