Missie in Kunduz pakt veel duurder uit

De inzet van het Duitse leger in Afghanistan is drie keer zo duur als tot nu toe bekend was, concluderen onderzoekers. Dat zorgt in Berlijn voor nieuwe sores.

De Duitse regering heeft er een probleem bij. In een tijd waarin de schulden sterk stijgen en steeds meer geld voor de redding van de euro moet worden gereserveerd, blijken de kosten van de militaire deelname in Afghanistan in werkelijkheid veel hoger te zijn dan begroot. Uit een studie naar de ‘prijs van de oorlog’, de eerste degelijke schatting die er in Duitsland van is gemaakt, blijkt dat de afwijking kolossaal is.

Voor dit jaar beschikt het ministerie van Defensie officieel over een budget voor Afghanistan van 784,7 miljoen euro. In werkelijkheid kost een jaar Duitse militaire deelname tussen de 2,5 miljard en 3 miljard euro; ruim drie keer zoveel, aldus het Deutsche Institut für Wirtschaftsforschung (DIW) in Berlijn, de grootste economische ‘denktank’ van Duitsland.

In hun studie, Eine erste Schätzung der wirtschaftlichen Kosten der deutschen Beteiligung am Krieg in Afghanistan, doen de DIW-onderzoekers Tilman Brück, Olaf J. de Groot en Friedrich Schneider geen uitspraken over het politieke nut van de Duitse inzet in Afghanistan. Maar duidelijk is dat ze aansturen op een debat dat gevoerd dient te worden op basis van de juiste feiten. Tegen de online-editie van Manager Magazine zegt Tilman Brück: „Alleen als het publiek de ware cijfers kent, kan een gefundeerde discussie ontstaan over de vraag of het politieke nut van de oorlog in Afghanistan opweegt tegen de economische kosten ervan. Of dat het geld elders beter kan worden gebruikt.”

Duitsland neemt sinds 2002 deel aan de militaire operatie in Afghanistan. De Duitse militairen zijn gestationeerd in Kunduz, in Noord-Afghanistan, een regio die tot voor kort als tamelijk veilig bekendstond, maar die nu door aanslagen en acties van Talibaanstrijders wordt geteisterd. In totaal zijn in Afghanistan circa 4.500 Duitse soldaten actief.

De afgelopen maanden was Duitsland in Kunduz betrokken bij gevechtshandelingen waarbij Duitse militairen sneuvelden, en bij een raketaanval onder Duits commando die veel burgers het leven kostte. De militaire inzet is politiek en maatschappelijk omstreden. 43 Duitse soldaten zijn gesneuveld bij gevechten of door ongelukken. Een meerderheid van de Duitsers wil dat de missie zo snel mogelijk wordt beëindigd.

De DIW-studie roept herinneringen op aan onderzoek in de Verenigde Staten naar de oorlog in Irak. In hun fel bediscussieerde rapport The Three Trillion Dollar War (2008) gebruiken Joseph Stiglitz, Nobelprijswinnaar voor de economie, en co-auteur Linda Bilmes grofweg dezelfde onderzoeksmethode als de Duitsers nu.

De DIW-onderzoekers hebben niet alleen berekend hoeveel geld Duitsland uitgeeft aan zijn soldaten in Afghanistan en aan wapens en andere hardware. Ze hebben ook alle bijkomende kosten becijferd, zoals die van andere ministeries, Ontwikkelingssamenwerking bijvoorbeeld. Ze hebben de kosten voor gesneuvelde soldaten en langdurig gewonden in kaart gebracht, alsmede de rentekosten voor de financiering van de operatie. Kortom, er is getracht een totaalbeeld te schetsen op basis van verleden, heden en wat in de toekomst nog moet worden betaald.

In Berlijn wordt er rekening mee gehouden dat de conclusies van het DIW-onderzoek de regering van bondskanselier Angela Merkel in verlegenheid zullen brengen. Tot nu toe heeft niemand in Duitsland ook maar een grove schatting gemaakt van de totale kosten. De Afghaanse missie is een vanzelfsprekendheid geworden, waarvan weinigen zich afvragen hoe hoog de economische prijs ervan is.

De DIW-onderzoekers concluderen dat op basis van „het realistische scenario waarin Duitsland nog enkele jaren in Afghanistan blijft” de totale kosten van de oorlog tussen de 25 miljard en 46 miljard euro zullen bedragen (in huidige waarde). De marges zijn zo groot door de onzekerheden: hoeveel doden en gewonden vallen er, moeten nog onverwachte investeringen in nieuw materieel worden gedaan, enzovoort.

„Als de Bondsrepubliek zou besluiten aanzienlijk langer in Afghanistan te blijven, en als de Duitse militairen met toenemende vijandelijkheden te maken krijgen, worden de kosten veel hoger. Als Duitsland besluit zich volgend jaar terug te trekken, zouden de totale kosten tussen de 18 miljard en 32 miljard euro bedragen”, schrijven de onderzoekers.

Een optimistisch en een pessimistisch scenario; in beide gevallen zijn de bedragen aanzienlijk hoger dan de officiële cijfers. Bondskanselier Merkel en minister van Defensie Zu Guttenberg zullen zich daar hoe dan ook voor moeten verantwoorden. Het geld dreigt immers op te raken in Duitsland.