Leenstelsel of studietaks? Nee bedankt

Studenten demonstreren vandaag in Amsterdam tegen afschaffing van de basisbeurs.

Een hoge opkomst is cruciaal om de studiefinanciering te redden.

Hoeveel studenten staan er vanmiddag op het Museumplein om te demonstreren tegen bezuinigingen op het hoger onderwijs? Worden het er duizend, drieduizend, vijfduizend of nog meer? De Facebookgroep ‘21 mei, ben je erbij?’ had gisteravond rond negen uur in ieder geval 1.115 ‘aanwezige gasten’. „En dat getal mag je rustig met drie vermenigvuldigen als het gaat om de uiteindelijke opkomst”, denkt Henno van Horssen, voorzitter van studentenbond ISO.

De ISO organiseert samen met studentenvakbond LSVb, de Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB) en de Landelijke Kamer van Verenigingen vanmiddag vanaf 14.00 uur een manifestatie op het Amsterdamse Museumplein. Goede speeches en muziek moeten zorgen voor „een groot hogeronderwijsfeest”, aldus Van Horssen. De opkomst is belangrijk voor de organisatoren. Hoeveel studenten zijn bereid te protesteren tegen eventuele bezuinigingen op het onderwijs, en in het bijzonder tegen de op handen lijkende afschaffing van de basisbeurs?

Een lage opkomst zal voor veel politici een teken zijn dat die bezuiniging van 1 miljard euro alvast kan worden ingeboekt. Want er is over een breed politiek spectrum steun voor het omzetten van het huidige studiefinancieringstelsel naar een leenstelsel. De basisbeurs van 90 euro (thuiswonenden) of 250 euro (uitwonenden), die na succesvolle afronding van de studie wordt omgezet in een gift, zal dan verdwijnen. Studenten zullen al hun geld moeten lenen en het later naar draagkracht aflossen.

D66, VVD en PvdA zijn voor invoering van zo’n leenstelsel. De PvdA wil wel de aanvullende beurs (maximaal 220 euro) voor studenten uit gezinnen met lagere inkomens behouden. GroenLinks pleit voor een ‘studieloon’ en een ‘studietaks’, een hogere belasting voor mensen die gestudeerd hebben.

Een tegengeluid komt van het CDA. Die werpt zich op als beschermer van de basisbeurs. Woensdag lanceerden staatssecretaris Marja van Bijsterveldt (Onderwijs) en Tweede Kamerlid Jan Jacob van Dijk de website handenafvanstufi.nl. Volgens Van Bijsterveldt wil haar partij de rekening van de crisis niet neerleggen bij studenten. „We hebben alle talenten hard nodig en de basisbeurs is een belangrijk middel om jongeren in staat te stellen om te gaan studeren.”

De staatssecretaris zal vanmiddag het woord voeren op het Museumplein, net zoals Kamerleden Emile Roemer (SP, ook tegen afschaffing basisbeurs), Mark Harbers (VVD) en Tofik Dibi (GroenLinks). Of iemand van de PvdA het standpunt van die partij komt toelichten, is nog onduidelijk.

Jasmijn Koets, voorzitter van de LSVb is „blij dat het CDA een steeds groter punt maakt van het behoud van de basisbeurs”. Wel maakt ze zich zorgen om de formatie na de verkiezingen. Want of het CDA nu in een centrum-linkse of centrum-rechtse coalitie komt, in beide gevallen moeten er zaken worden gedaan met partijen die naar een leenstelsel willen. „Maar het CDA is nu zo duidelijk, dat ze eigenlijk niet meer terug kunnen komen op wat ze hebben beloofd.”

Naast alle politici meldt ook Sijbolt Noorda, voorzitter van universiteitenvereniging VSNU zich vanmiddag op het podium. Hij zal namens de universiteiten en hogescholen spreken. Volgens een woordvoerder van de VSNU zal Noorda pleiten voor de overname van het advies dat de commissie-Veerman vorige maand uitbracht. Over het afschaffen van de basisbeurs zal hij niks zeggen. „Daarover heeft de VSNU geen standpunt”, aldus de woordvoerder.

Koets van de LSVb vindt het „jammer dat de VSNU zich in deze kwestie niet achter ons schaart.” Maar de VSNU heeft te maken met een verdeelde achterban, weet Koets. Sommige universiteitsbestuurders zijn tegen de afschaffing van de basisbeurs, zoals Roelof de Wijkerslooth, voorzitter van het college van bestuur van de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij keerde zich vorige maand op de opiniepagina van nrc.next tegen het plan. Anderen denken echter dat de toegankelijkheid van het hoger onderwijs er geen gevaar door loopt. „Onbegrijpelijk”, noemt Koets dat. „Uit onderzoek blijkt dat jongeren zich wel degelijk laten afschrikken door hoge studieschulden.”

Het zal erom gaan spannen voor de studentenbonden. De politiek is verdeeld over de toekomst van de basisbeurs en universiteiten en hogescholen willen vooral dat er niet bezuinigd wordt op het hoger onderwijs. Het behoud van het huidige studiefinancieringsstelsel is voor hen van secundair belang. Als het Museumplein vanmiddag niet goed gevuld is met luidruchtige demonstranten, zou het pleit weleens beslecht kunnen zijn.