Kamermeerderheid nu tegen JSF

De Tweede Kamer zette gisteren een stap naar een definitief ‘nee’ tegen het JSF-project. Maar het demissionaire kabinet voert de motie niet uit.

In de Tweede Kamer bestaat geen steun meer voor Nederlandse deelname aan de ontwikkeling van de JSF, het Amerikaanse gevechtsvliegtuig dat wordt beschouwd als de opvolger van de F16.

Een krappe meerderheid van de Kamer schaarde zich gisteravond, op de laatste officiële vergaderdag voor de verkiezingen van 9 juni, achter een motie van de PvdA waarin het kabinet wordt opgeroepen te stoppen met het meewerken aan de „operationele testfase” van het project van de Amerikaanse vliegtuigbouwer Lockheed Martin. Tevens werd een motie van de SP aangenomen waarin het kabinet wordt gevraagd om vooruitlopend op een definitief besluit over de opvolging van de Nederlandse F16’s „geen nieuwe verplichtingen” aan te gaan ten behoeve van een eventuele aanschaf van de JSF. Ook aanvaardde de Kamer met dezelfde meerderheid een motie van GroenLinks dat een geheel nieuwe afweging over de vervanging van de F16 moet worden gemaakt.

Al deze uitspraken vormen nog geen definitief ‘nee’ tegen de miljardeninvestering, maar het is wel de zoveelste terugtrekkende beweging in een kwestie die de politiek al sinds 2002 bezighoudt. Met net als gisteren al die jaren een sleutelrol voor de PvdA.

Het was op verzoek van de PvdA dat het debat over de voortgang van het JSF-project werd gehouden en het was ook in het bijzonder de motie van deze partij die de Nederlandse deelname aan dit project verder op losse schroeven zette. Omdat, aldus Tweede Kamerlid Angeline Eijsink van de PvdA, het „niet langer financieel verantwoord is” te blijven participeren in de operationele testfase van het Amerikaanse gevechtsvliegtuig. En of de regering daarom „per directe ingang” wil afzien van de investeringen in een eerste testvliegtuig.

Of dit ook werkelijk direct zal gebeuren is nog maar de vraag. Minister Van Middelkoop (Defensie, ChristenUnie) wees op de demissionaire status van het kabinet. Dit betekent volgens hem dat geen ,,onomkeerbare besluiten’’ kunnen worden genomen. Hij zal de motie dan ook niet uitvoeren, kondigde hij aan. Dit laat onverlet dat gisteren wel een nieuwe politieke werkelijkheid is geschapen, met een PvdA die niet verder wenst mee te gaan in het JSF-avontuur.

Vreugde dan ook bij de partijen die altijd al tegen de JSF waren, zoals de SP, PVV, GroenLinks en D66. Teleurstelling bij CDA en VVD, al jarenlang verklaarde voorstanders van het project. Een jaar geleden ging de PvdA nog schoorvoetend akkoord met een nieuwe stap in het JSF-project. Er zou één testvliegtuig worden aangeschaft. Over een tweede toestel zou later worden besloten. De PvdA stelde gisteren in het debat dat aan de voorwaarden van vorig jaar niet was voldaan. Technische tegenvallers hebben geleid tot vertraging van de eerste proefvluchten in Amerika en er is opnieuw sprake van kostenoverschrijdingen.

CDA en VVD beschouwen de ingreep van de PvdA als de opmaat naar een veel drastischer stap van de partij, namelijk geheel afzien van de JSF. En dat heeft weer direct te maken met de deze week aangepaste bezuinigingsplannen van de PvdA. Defensie levert daarbij miljarden extra in om het begrotingsgat te dichten.

Is uitstel inderdaad afstel? Kamerlid Eijsink van de PvdA wilde hier gisteren niet op vooruit lopen. Maar niet voor niets verwees zij naar de ‘toekomstverkenningen’ voor Defensie die onlangs zijn gepresenteerd. Deze exercitie moet leiden tot fundamentele keuzes voor de krijgsmacht. Dan komt ongetwijfeld de noodzaak van de JSF opnieuw aan de orde. Dat wil zeggen: als het aan de PvdA ligt. Of de PvdA aan het stellen van die vraag toekomt, hangt af van de verkiezingsuitslag.