Joint Strike Fighter op losse schroeven

Een PvdA-motie om uit de testfase van de JSF te stappen, werd gisteren aangenomen.

CDA en VVD beschouwen de „zoveelste draai” van de PvdA als opmaat voor het torpederen van de JSF.

En weg was de steun voor de Nederlandse deelname aan het ambitieuze JSF-project, het Amerikaanse gevechtsvliegtuig dat wordt beschouwd als de opvolger van de F16. Een krappe meerderheid van de Tweede Kamer schaarde zich gisteravond op de laatste officiële vergaderdag van het huidige parlement achter een motie van de PvdA waarin het kabinet wordt opgeroepen te stoppen met het meewerken aan de „operationele testfase” van het JSF-project van de Amerikaanse vliegtuigbouwer Lockheed Martin. Het is nog altijd niet het definitieve nee tegen de miljardeninvestering, maar het is wel de zoveelste terugtrekkende beweging in een kwestie die de nationale politiek al sinds 2002 bezighoudt. Met al die jaren een sleutelrol voor de PvdA. Zo was het ook gisteren weer.

Het was op verzoek van de PvdA dat het debat over de voortgang van het JSF-project werd gehouden en het was ook een motie van deze partij die de Nederlandse deelname aan dit project verder op losse schroeven zette. Omdat, aldus het Tweede Kamerlid Angeline Eijsink van de PvdA, het „niet langer financieel verantwoord is” te blijven participeren in de operationele testfase van het Amerikaanse gevechtsvliegtuig. En of de regering dan ook maar „per directe ingang” wil afzien van de investeringen in een eerste testvliegtuig.

Vreugde bij de partijen die altijd al tegen de JSF waren geweest zoals de SP, PVV, GroenLinks en D66. Teleurstelling bij CDA en VVD, al jarenlang verklaarde voorstanders van het project. Zij beschouwden zich gisteren als figuranten in een door de PvdA geschreven en geregisseerd toneelstuk dat onderdeel uitmaakte van de campagne voor de verkiezingen van 9 juni aanstaande. Anders konden zij deze „zoveelste draai” (VVD-Kamerlid Han ten Broeke) van de PvdA niet verklaren. Een jaar geleden ging de PvdA na een tumultueus debat waaraan veel coalitiemassagewerk te pas kwam schoorvoetend akkoord met een nieuwe stap in het JSF-verhaal. Er zou één testvliegtuig worden aangeschaft. Over een tweede toestel zou later worden besloten. Dat was toen het compromis. De PvdA stelde gisteren in het debat dat aan de voorwaarden van vorig jaar om het testtoestel aan te schaffen niet was voldaan. Technische tegenvallers hebben geleid tot vertraging van de eerste proefvluchten in Amerika en er is opnieuw sprake van aanzienlijke kostenoverschrijdingen. Om die reden had het Amerikaanse Congres zelfs besloten het JSF-project ‘onder curatele’ te plaatsen. Aanleiding genoeg om nu niet verder te gaan met de testfase, aldus de PvdA.

Volgens CDA en VVD zou hierover pas in de zomer, als de volgende rapportage binnen is, kunnen worden besloten. Zij beschouwen de ingreep van de PvdA als de opmaat naar een veel drastischer stap van de partij, namelijk geheel afzien van de JSF. En dat heeft weer direct te maken met de deze week aangepaste bezuinigingsplannen van de PvdA. Defensie is een van de leveranciers voor de miljarden extra die de partij nodig acht om het begrotingsgat te dichten. In de doorrekening die het Centraal Planbureau gisteren van het PvdA-programma presenteerde staat de JSF als bezuinigingspost van 500 miljoen euro opgevoerd.

Is uitstel inderdaad afstel? Kamerlid Eijsink van de PvdA wilde hier gisteren niet op vooruit lopen. Maar niet voor niets verwees zij naar de ‘toekomstverkenningen’ voor Defensie die onlangs zijn gepresenteerd. Deze exercitie moet leiden tot fundamentele keuzes voor de krijgsmacht. Dan komt ongetwijfeld de noodzaak van de JSF opnieuw aan de orde. Dat wil zeggen: als het aan de PvdA ligt. Of de PvdA aan het stellen van die vraag toekomt, hangt weer af van de uitslag van de verkiezingen.