Immigranten zijn inderdaad geen cashmachine

De immigratie van niet-westerse allochtonen kost 7,2 miljard, onderzocht Nyfer.

Schokkend, vindt Wilders. Maar is dat, op het oog imponerende getal, wel veel?

Wedden dat Geert Wilders het zaterdagochtend op campagne in Den Helder heeft over de 7,2 miljard euro die Nederland jaarlijks uitgeeft aan „massa-immigratie”? Later op de dag zal hij het waarschijnlijk in Haarlem herhalen. En tijdens de besloten fractieavond in Tilburg volgende week dinsdag, zal de 7,2 miljard ook wel weer over tafel gaan.

Maandenlang heeft onderzoeksbureau Nyfer uitgeplozen wat de immigratie van niet-westerse allochtonen jaarlijks kost. In 127 pagina’s onderbouwen de onderzoekers waarom zij inderdaad uitkomen op dat ene, op het oog imponerende, getal.

Maar is het veel?

Volgens Wilders wel, maar wat betekent dat bedrag? Dat je op allochtonen moet gaan bezuinigen, of dat je op ze kunt besparen? Wat moet je er vervolgens mee? En waarom heeft Nyfer alleen naar niet-westerse allochtonen gekeken? Die vragen laten de onderzoekers onbeantwoord.

De invalshoek van Nyfer is beperkt, geven de onderzoekers toe in zin twee van het rapport. Het onderzoeksbureau kijkt louter naar de geldstroom van de overheid naar niet-westerse allochtonen, zoals uitkeringen, en van de immigranten naar de schatkist, zoals belastingafdrachten. Externe effecten van immigratie, zoals diversiteit in het winkelaanbod, worden in het onderzoek genegeerd.

Nyfer heeft de onderzoeksvraag uitgevoerd die de PVV heeft voorgelegd, zegt directeur Leo van der Geest van Nyfer. „Bovendien zijn er maar weinig statistieken over het effect van immigratie op de woningmarkt. Of de arbeidsmarkt. Dat maakt het moeilijk stellige uitspraken te doen. Hetzelfde geldt voor niet-economische factoren.”

Wat zegt Nyfer wel met stelligheid over de herkomst van de 7,2 miljard?

Het probleem is niet zozeer dat immigranten de overheid veel meer kosten dan een gewone Nederlander – ofwel ‘GN’er’ in het rapport – maar vooral dat een niet-westerse allochtoon – ‘NWA’er’ – fors minder opbrengt: ze dragen weinig belasting af aan de schatkist. Immigranten zijn geen cashmachine.

De oorzaak is evident: immigranten zijn gemiddeld vaker werkloos, laagopgeleid en armer. Ze hebben vaak geen eigen huis, geen aandelen en geen rijke oudtantes van wie ze geld erven. Allemaal zaken waar de overheid belasting op heft. Juist hier ontstaan de grootste verschillen tussen NWA’ers en GN’ers: een 30-jarige immigrant betaalt bijvoorbeeld gemiddeld 2.500 euro loonbelasting per jaar, een Nederlander ruim 3.500 euro.

Terug naar de kosten, waar Wilders in zijn campagne op hamert. Immigranten kosten de overheid op een aantal gebieden inderdaad meer geld. Bijvoorbeeld door criminaliteit en werkloosheid. Het verschil in kosten tussen immigranten en Nederlanders is in absolute getallen niet heel groot: de overheid geeft aan een 30-jarige NWA’er op beide gebieden 200 euro meer uit per jaar dan aan een GN’er. De verschillen in kosten voor onderwijs, kinderopvang en zorg zijn relatief laag en NWA’ers zijn soms ook goedkoper, bijvoorbeeld door fors minder hypotheekrenteaftrek.

Dat is precies waarom dit rapport helemaal niets toevoegt, zegt Marcel Canoy, hoofdeconoom bij adviesbureau Ecorys. „Je onderzoekt een groep waarvan je weet dat ze sociaal zwak zijn, en de conclusie is, surprise surprise, dát ze sociaal zwak zijn”, zegt Canoy. „En dat feit was al bekend.”

Nyfer ziet dat toch anders.

Het onderzoeksbureau zegt een bijdrage te leveren aan de doorrekening van de begroting, net als het Centraal Planbureau (CPB) doet. „Het uiteindelijke doel is dat belastinggeld zo effectief mogelijk besteed wordt”, zegt Nyfer-directeur Van der Geest.

Maar: is 7,2 miljard euro nou veel, of zelfs té veel geld?

Daar rept het rapport niet over. Het ietwat flauwe antwoord is natuurlijk dat het afhangt van waar je het mee vergelijkt. Het bedrag is bijna een kwart van de 30 miljard euro die de Nederlandse overheid vanaf 2015 wil besparen. Het is minder dan de 16,8 miljard die de overheid betaalde voor de nationalisatie van de Nederlandse onderdelen van ABN Amro en Fortis, maar meer dan de 5 miljard die Nederland in eerste instantie heeft uitgeleend aan Griekenland.

Of 7,2 miljard euro té veel is, is volgens Nyfer aan politieke partijen. Wat opdrachtgever PVV vindt is duidelijk: volgens Wilders is het bedrag schokkend. Andere partijen zullen wellicht een andere mening hebben. Van der Geest: „Politieke partijen winkelen in zo’n rapport en halen de feiten eruit die ze wenselijk vinden.” De directeur vindt niet dat hij of zijn bureau een verantwoordelijkheid hebben voor wat er met de resultaten gebeurt.

Van der Geest zegt geen problemen te hebben met het werken voor de PVV. Nyfer heeft eerder klussen voor CDA en SP gedaan en werkt dus over het hele politieke spectrum. Maar is de PVV anders? De lijsttrekker staat terecht op beschuldiging van het aanzetten tot haat. De PVV vroeg Nyfer onderzoek te doen naar immigranten uit niet-westerse landen; bij Wilders betekent dat moslims. De PVV heeft het over het gevaar van de islamisering van de samenleving. Over de invloed van Venezolaanse, Israëlische en Chinese immigranten zegt Wilders weinig. Zou Nyfer de klus hebben aangenomen als de PVV expliciet moslims zou hebben opgenomen in de onderzoeksvraag?

Dat was niet aan de orde, zegt Van der Geest. „Maar wij zijn een economisch onderzoeksinstituut. Wij doen geen onderzoek naar religie.”

Canoy van Ecorys betwijfelt of hij de klus zou doen. Ecorys sluit politieke klussen niet uit. „Maar bij de PVV moet je je wel afvragen of een verzoek nog spoort met ethische normen van je onderzoeksbedrijf.” Canoy vindt een studie van het asielbeleid wel nuttig. „Maar alleen als onderzoekers ook naar beleid kijken en concrete beleidsvoorstellen doen.” Ook moeten onderzoekers beperkingen, zoals internationale afspraken en mensenrechtenverdragen, duidelijk maken, zegt hij. „En niet louter economische factoren. Immigratie is een vorm van internationale solidariteit. En het kan zorgen voor een pluriforme samenleving. Dat is moeilijk meetbaar, maar is het daarmee onbelangrijk?”