Enigma in Pyongyang

Het staat zo goed als vast dat Noord-Korea twee maanden geleden een Zuid-Koreaans oorlogsschip tot zinken heeft gebracht. Pyongyang ontkent het glashard. De concrete bewijzen, die een internationaal onderzoeksteam heeft vergaard, laten echter geen andere verklaring voor de schipbreuk toe. De korvet Cheonan is op 26 maart in de Gele Zee getroffen door een Noord-Koreaanse torpedo.

Maar deze conclusie maakt het niet simpeler. Waarom is deze actie ondernomen? De twee Korea’s twisten al sinds de Koreaanse oorlog (1950-1953) over de Gele Zee. Maar deze eeuw hebben zich geen grote incidenten voorgedaan.

Het kan zijn dat de torpedo toevallig is gelanceerd, door een ongeluk of door een eigengereide officier. Het is ook denkbaar dat Pyongyang willens en wetens risico’s neemt. De beschieting zou dan de „perfecte militaire hinderlaag” zijn, zoals president Lee van Zuid-Korea het zei. Volgens hem moet de onvermijdelijke reactie dus behoedzaam zijn. Wellicht beseft Lee dat de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-il geen last heeft van gebrek aan zelfvertrouwen.

Diens brutaliteit wordt veroorzaakt door zijn eigen psyche of de ideologische hoogmoed die onlosmakelijk verbonden is aan communisme. Er zijn ook andere motieven denkbaar. Hoewel het land door raadsels wordt omgeven en het in sociaal-economisch opzicht een kerkhof blijft, lijkt het in Noord-Korea dit jaar net iets minder slecht te gaan. De oogst is voor de verandering niet mislukt, mede dankzij massale kunstmestleveranties uit China. De zware industrie profiteert van de export naar China. Anderzijds heeft de recente geldhervorming, bedoeld om de groeiende zwartemarktsector een slag toe te brengen, voor sociale onrust gezorgd, omdat ook gewone boeren en burgers zich erdoor beroofd voelden, ondanks het dempende effect op de inflatie.

Beide trends kunnen leiden tot een politieke dynamiek die in een zieltogende totalitaire staat gevaarlijk is omdat de verschillende belangengroepen niet zomaar bereid zijn tot compromisvorming en eerder neigen tot alles of niets. Kim Jong-il ziet er zelfs niet tegenop om China te chanteren.

Buiten Noord-Korea, dat in eerste reactie al heeft gedreigd met „alomvattende oorlog”, leeft dit besef. Zo heeft China beide Korea’s opgeroepen tot zelfbeheersing en hebben de Verenigde Staten hun steun aan Seoul vooralsnog in terughoudende termen gegoten.

Als er al een sleutel is waarmee de regering in Pyongyang effectief onder druk kan worden gezet, dan hebben deze grootmachten die in handen. Volgende week kan al blijken hoe China daarmee wil omgaan. Een Amerikaanse delegatie onder leiding van de ministers Clinton (Buitenlandse Zaken) en Geithner (Financiën) is dan in Peking. De agenda is met thema’s als wisselkoersen, klimaatbeleid en internationale sancties tegen Iran al zo vol dat Noord-Korea er nog wel bij kan. De VS zijn hierbij de vragende partij. Maar de belangen hebben wel een gemeenschappelijke basis. Ook China heeft niets te winnen bij een onbeheersbaar conflict in de regio.