Een toerist is geen concurrent

Theatermaker Dries Verhoeven maakte ‘Life Streaming’ over contact met de derde wereld. Te zien op Festival a/d Werf.

Kun je kijken zonder schuld? Die vraag staat centraal in de nieuwe voorstelling Life Streaming van Dries Verhoeven, te zien op het Utrechtse Festival aan de Werf, dat gisteren begonnen is. Verhoeven (1976) boekte internationaal succes met indrukwekkende ervaringstheatervoorstellingen als U bevindt zich hier (2007) en Niemandsland (2008).

De theatermaker was vorig jaar ‘artist in residence’, in een Aziatisch land waarover in het belang van de voorstelling niet te veel kan worden gezegd. Maar in plaats van alleen daar iets te maken met en voor de plaatselijke bevolking, wilde Verhoeven een connectie met een Nederlands publiek tot stand brengen. „In mijn ontmoetingen met mensen daar stuitte ik op vragen, die ik wil delen met toeschouwers hier.”

„Verwoesting en dood zijn bijvoorbeeld heel normaal in dat land, mensen zijn gewend ernaast en ermee te leven. Dat riep bij mij de vraag op hoe wij ons eigenlijk verhouden tot vergankelijkheid - wij houden die buiten beeld; begraafplaatsen hebben we bijvoorbeeld naar de randen van de stad verbannen. Waar komt dat ongemak rond sterfelijkheid vandaan? Zulke vragen wil ik delen met de toeschouwers.”

Een onderwerp van onderzoek was voor Verhoeven ook het ongemak van westerse toeristen op contact met inwoners van derdewereldlanden. „Een onbekende man daar vertelde me, out of the blue, dat zijn hele familie dood was. Ik zag daar meteen een hulpvraag in, wilde die man geld geven. Maar in gesprekken kwam ik erachter dat het voor de mensen daar simpelweg fijn is om hun verhaal eens kwijt te kunnen. Bij elkaar kunnen ze dat niet, want er is altijd wel iemand die nog iets veel ergers heeft meegemaakt. Toeristen zijn geen concurrentie.” Zo verwarren wij een onschuldige poging tot contact snel met een hulpvraag, constateerde Verhoeven. „Kunnen we kijken zonder schuld, zonder in blinde paniek onze portemonnee te trekken?”

26 deelnemers vond Verhoeven in dat andere land. Mensen die geïnteresseerd zijn in contact met Nederlanders, Engels kunnen schrijven en een computer kunnen bedienen. Zij staan via internet live in verbinding met het publiek in Utrecht. Voor de communicatie kregen ze ‘handvatten’ van Verhoeven. „Ik wilde bepaalde thema’s bespreken, dus de inhoud van de conversatie is deels gestuurd. Maar het mag niet te theatraal worden. De kracht van de ontmoeting moet echt zijn – als je het idee hebt dat je met een acteur praat, raak je het contact juist kwijt.”

„We hebben wel theatrale ingrepen gedaan; tijdens de voorstelling gebeuren dingen die de toeschouwers meer in die andere wereld brengen. Maar ik vraag me af en toe wel af hoe theatraal dit stuk nog is.” Het toneelbeeld is sober en praktisch: 26 mensen hier en 26 mensen daar, een op een via een scherm aan elkaar verbonden.

De thema’s die aan bod moesten komen, leidden tot discussies. „Het is een trots volk, zij wilden praten over dingen waar ze trots op zijn in hun land. Soms hadden ze moeite met een zin die ik wilde gebruiken. „Dat geeft een verkeerde indruk”, zeiden ze dan, „straks komen er geen toeristen meer.”

Verhoeven merkte dat zijn eigen controledrang soms lijnrecht tegenover hun levenshouding staat. „Zij weten zich heel goed te voegen naar het leven, leggen zich makkelijker neer bij een situatie waar je geen invloed op hebt. Ik vroeg waarom ze geen dijken hebben bijvoorbeeld. Dan is het antwoord: de zee neemt veel, maar geeft ons ook veel.”

Het accepteren van grote krachten waar je geen invloed op hebt, is ook wat Verhoeven zelf heeft moeten leren. Afgelopen week lukte het steeds niet de internetverbinding tot stand te brengen. Try-outs gisteren werden afgelast – het is nog afwachten wanneer de première plaats zal hebben. „Het onderwerp van de voorstelling haalt de voorstelling in. Het is wrang: wil je een voorstelling maken over verbinden, krijg je steeds de mededeling: ‘geen verbinding.’

Meer info en programma op festivalaandewerf.nl