Alles wat je over uilen wil weten is nu te zien in Leeuwarden

De uil is de enige vogel die net als de mens zijn ogen naast elkaar heeft staan. In Leeuwarden is nu een tentoonstelling over uilen te zien.

Ga ’s nachts eens het donkere bos in en luister goed: in de verte klinkt een klagend roepen, een geluid waarvan je bang kunt worden. Het is de roep van een bosuil. Misschien herken je het geluid wel van televisiefilms: vaak als er een enge gebeurtenis gaat komen, dan hoor je die uilenroep.

In het Natuurmuseum Fryslân in Leeuwarden hoor je deze roep meteen als je binnenkomt. De bosuil lokt de bezoeker naar de prachtige uilententoonstelling die Nachtbrakers heet. Uilen zijn nachtvogels die je maar heel zelden ziet. Ze slapen overdag onzichtbaar in een boom of ze schuilen in een boomholte. ’s Nachts zijn ze actief, dan gaan ze op jacht om voedsel te vinden. Ze leven voornamelijk van muizen.

Veel mensen vinden het mooiste aan uilen hun ogen. Bij een uil staan de ogen, net als bij mensen, naast elkaar. Het is de enige vogelsoort die de ogen naar voren heeft staan. Hierdoor is het alsof een uil je altijd recht aankijkt. Hun ogen hebben vaak vlammende kleuren, zoals van de oehoe, die feloranje zijn. Of de geelgroene ogen van de steenuil. Sinds de boeken en films over Harry Potter, de jongen die ontdekt dat hij kan toveren, is de sneeuwuil de beroemdste nachtbraker. Harry’s uil heet Hedwig en is helemaal wit met felle, gele ogen.

De tentoonstelling laat alles zien wat je wilt weten over uilen. Uilen vliegen geruisloos. Dat komt omdat ze zoveel dons op hun verenkleed hebben. Mensen zijn altijd al geboeid geweest door uilen. Vroeger wilde het bijgeloof dat je dood zou gaan als je op je ziekbed de roep van een uil hoorde. Een uil was een boze geest die verjaagd moest worden. Boeren spijkerden weleens een uil met zijn vleugels vast aan een staldeur om heksen weg te jagen. Dat is een eng gezicht. Gelukkig gebeurt dat niet meer. Toch hebben uilen in Nederland het zwaar. De eieren of jongen worden uit het nest gehaald omdat mensen zelf een uil willen houden. Vooral rondom de sneeuwuil is een rage ontstaan. Terecht wijst de tentoonstelling erop dat je de uilen met rust moet laten. Het houden van een uil kost verschrikkelijk veel tijd. Het is ook moeilijk, want uilen laten zich niet zomaar aan de mens onderwerpen. De sneeuwuil van Harry Potter is een door deskundige mensen getrainde uil die daar dag en nacht mee aan het werk zijn.

Uilen zijn geliefd in de kunst. Schilders als Jan Mankes en A. Cameron maakten er portretten van. Annie M.G. Schmidt maakte een vers over maar liefst veertien uilen. Op de tentoonstelling zijn foto’s van uilen te zien waarop ze je met hun grote, hel gekleurde ogen aankijken. Nu je alles weet over uilen kent het donkere uilenbos geen geheimen meer.

Kester Freriks

Nachtbrakers in Natuurmuseum Fryslân, Leeuwarden. T/m 19 sept.. Inl. www.natuurmuseumfryslan.nl