In digitale ruimte is Big Brother een goeie vent

Dankzij mobieltjes en andere apparaten is iedereen traceerbaar. Dat is handig. Maar het tast ook de privacy aan. De discussie wordt nauwelijks gevoerd.

Je dochter real time volgen op weg naar school. Inclusief een sms’je als ze daadwerkelijk veilig in de klas zit. In Japan bestaat dat systeem al in veertien gemeenten.

Kinderen gaan er op pad met een zendertje op zak dat signalen uitzendt naar aan elektriciteitsdraden opgehangen ontvangers die het thuisfront informeren. Ondanks alle privacydiscussies bestaat ook in Nederland draagvlak voor zo’n systeem, constateert het Rathenau Instituut voor maatschappij en technologie, in het vandaag gepubliceerde onderzoek Check in/Check out.

Meer dan de helft van de ondervraagden voor dat onderzoek (57 procent) bleek voorstander van technieken die het mogelijk maken hun kinderen te traceren op school of op drukke plekken, zoals pretparken of het strand.

De openbare ruimte digitaliseert met de ov-chipkaart, cameratoezicht, de invoering van rekeningrijden, Google Street View en de ‘genetwerkte auto’ van TomTom. Antennes, sensoren, camera’s en digitale poortjes maken het mogelijk nagenoeg iedereen in beeld en in kaart te brengen.

Zo staat de mobiele telefoon aan de vooravond van een nieuwe ontwikkeling, near field communication (NFC). Het mobieltje, uitgerust met een chip, groeit daarmee uit tot een apparaatje voor onder meer betaling, toegang en identificatie. Om een parkeergarage mee te openen, de rekening in supermarkt en restaurant mee te betalen of toegang te krijgen tot beveiligde kantoorruimtes.

Nokia experimenteert op beperkte schaal met NFC-mobieltjes, andere fabrikanten wachten met productie omdat er nog maar beperkt NFC-diensten worden aangeboden. Maar dat kan volgens het Rathenau Instituut veranderen, nu Apple vorig jaar patent heeft aangevraagd op het verwerken van een RFID-chipantenne in een touchscreen.

Google Earth, gecombineerd met een websitedienst als Iyouit, maakt het mogelijk op de mobiele telefoon een locatie aan een blog te koppelen. Dat levert een ‘dagboek’ op met informatie over wat de gebruiker heeft gedaan, hoe hij zich verplaatst en, bijvoorbeeld, hoe het weer op dat moment was. In het verleden zou dit het beeld hebben opgeroepen van George Orwells Big Brother. Sinds 1999 wordt Big Brother ook geassocieerd met het gelijknamige tv-programma waarin mensen permanent ‘gespot’ worden en door het publiek kunnen worden weggestemd. „Big Brother, ooit het schrikbeeld van geschonden privacy, is nu vooral de kracht van het gekend worden”, zo staat in het rapport.

GPS-technologie was tien jaar geleden vooral bedoeld voor commercieel verkeer. Intussen is satellietnavigatie in het verkeer gemeengoed en is de volgende stap het verder ontwikkelen van permanente communicatie tussen automobilist en buitenwereld. Dus niet alleen navigatie, maar ook diefstalpreventie, het bijhouden van de technische staat van de auto of rechtstreekse verbinding met een alarmcentrale na een verkeersongeluk.

TomTom en telecomprovider Vodafone wisselen sinds 2007 informatie uit, waardoor het mogelijk is de verkeerssituatie (files, ongelukken) live in kaart te brengen. Vodafone is technisch in staat, via de simkaart, op elk moment van de dag een mobieltje te traceren, inclusief het 06-nummer en de eigenaar, maar doet dit niet omdat het te veel netwerkcapaciteit kost. TomTom krijgt wel anonieme gegevens waarmee het de bewegingen van mobieltjes ziet. Zo kan TomTom files traceren.

Discussie over privacy in de digitale ruimte is er nauwelijks, constateert het Rathenau Instituut. Toegangspoortjes, cameratoezicht en zelfs de technische mogelijkheid om het gsm-verkeer te scannen op de vraag wie waar en wanneer met wie belt – ze leiden nauwelijks tot onrust. Opmerkelijk. Want de Japanse ouder die zijn dochter op weg naar school kan volgen, behoudt zijn gemoedsrust, maar berooft het kind mogelijk van de vrijheid met vallen en opstaan volwassen te worden, zo merkt het onderzoek op.

Lees het hele rapport via nrc.nl/binnenland