Gewone betogers zijn het fanatiekst

Het leger heeft gisteren met geweld het kamp van de rode shirts in Bangkok ontruimd.

Uit woede kwamen de rode shirts ook in andere delen van het land in opstand.

Anti-government 'red shirt' supporters launch fireworks towards army soldiers at a check-point in Ding Daeng, near Bangkok's Victory Monument, May 18, 2010. Several thousand protestors, who have adopted red as a protest colour and broadly support former premier Thaksin Shinawatra, remain in a barricaded encampment in Bangkok's high-end shopping, hotel and diplomatic district, refusing to leave. REUTERS/Adrees Latif (THAILAND - Tags: CIVIL UNREST POLITICS IMAGES OF THE DAY) REUTERS

Tranen van teleurstelling vergoten de rode shirts gisteren toen hun leiders het einde van het protest aankondigden. Met het leger op vijftig meter afstand en Bangkok in brand gaven Jatuporn Promphan en Nattawut Saikua zich over aan de politie en riepen zij de demonstranten op naar huis te gaan. Zij waren de grootste hardliners onder de protestleiders, vorige week weigerden zij een compromis te sluiten. Maar gewone betogers bleken nóg fanatieker. Zij reageerden woedend op de overgave en bleven vechten. In Bangkok én daarbuiten was het oorlog.

Verschillende delen van de stad waren gisteren gevaarlijk door schietpartijen en explosies. Talloze gebouwen vlogen in brand en werden geplunderd. De aandelenbeurs, overheidsgebouwen en Central World, het luxe winkelcentrum waar de rode shirts anderhalve maand vreedzaam op de stoep hadden gelogeerd en dat zijn toiletten ter beschikking stelde. Ambassades adviseerden hun burgers binnen te blijven.

Ook in zeven andere provincies van het land kwamen rode shirts in opstand. De meeste betogers komen uit het noordoosten. Met bussen of per brommer reisden zij de laatste twee maanden naar de hoofdstad voor het protest. Het was schoolvakantie en ook droge tijd, dus op hun rijstveldjes was niets te doen. Nu bestormden thuisblijvers stadhuizen en staken die in brand. De regering heeft de avondklok ingesteld in 24 provincies.

De laatste dagen werd al betwijfeld of de betogers nog wel naar hun leiders luisterden. De meeste rode shirts die voor het belangrijkste protestpodium zaten te klappen en te zingen, volgden hen de afgelopen maanden blind. Op de vraag waarom ze protesteerden, herhaalden zij letterlijk de propaganda die de leiders vanaf het podium brulden. „We vechten voor democratie, deze regering is slecht!”

Maar de mannen die de afgelopen dagen in andere delen van de stad vochten met het leger, waren minder volgzaam. Zij vielen militairen onophoudelijk aan met molotovcocktails en zelfgemaakte raketten van bamboe. Onduidelijk was of zij daartoe opdracht kregen. Het leger reageerde met scherp, waardoor van donderdag tot gisteren al veertig doden vielen. Dinsdag gaf protestleider Nattawut toe dat hij hen niet meer in de hand had.

Het leger begon gisteren met de ontruiming van het protestkamp van enkele vierkante kilometers in het duurste winkeldistrict van Bangkok. Militairen braken met pantservoertuigen door de barricades van de rode shirts heen. Daarvoor had het leger traangas afgeschoten en waterkanonnen ingezet. Er werd ook geschoten. Ooggetuigen zagen hoe betogers werden geraakt in borst en buik. Er vielen zeker twaalf doden en tientallen gewonden. Rond 14 uur lokale tijd kondigde de regering aan dat de situatie onder controle was en het protest beëindigd, maar dat bleek voorbarig.

Ruim een week geleden had niemand deze ravage kunnen voorspellen. Premier Abhisit gaf de aanzet tot een compromis. Hij zegde toe op 14 november verkiezingen te willen houden: ruim een jaar eerder dan nodig. Aanvankelijk gingen de rodeshirtleiders akkoord. Maar later kwamen zij met nieuwe eisen. Naar verluidt omdat de regering de protestleiders geen amnestie wilde verlenen. Zij werden beschuldigd van ‘terrorisme’ en riskeren de doodstraf.

Het leiderschap van de rode shirts zat daarbij niet op één lijn. Een gematigde protestleider stapte uit onvrede op. Anderen distantieerden zich van militair Khattiya Sawasdipol, die een gewelddadiger aanpak wilde. Hij werd door zijn hoofd geschoten terwijl hij stond te praten met een journalist. Waar de voortvluchtige leiders op uit zijn en of zij de strijd willen voortzetten, is nog niet bekend.

Dinsdag liep een laatste poging tot onderhandeling op niets uit, omdat de regering alleen nog wilde praten als de rode shirts stopten met protesteren. De regering gaf op haar beurt de schuld aan haar favoriete zondebok: voormalig premier Thaksin. De onderhandelaar van de regering zei dat de rodeshirtleiders het protest wilden beëindigen, maar niet mochten van Thaksin. De miljardair wordt er van verdacht het protest te financieren. Thaksin reageerde via twitter dat de rodeshirtleiders zelf de onderhandelingen voeren, dat hij niets met de huidige situatie te maken heeft.

Thaksin is het middelpunt van het conflict. De verdeeldheid ontstond nadat het leger hem in 2006 afzette. Dat twee latere regeringen van zijn medestanders moesten aftreden na dubieuze uitspraken van het Constitutioneel Hof leidde tot het ontstaan van de rode shirts. Protestleiders als Jatuporn en Nattawut zijn afkomstig uit zijn politieke partij.

De huidige strijd wordt wel gezien als een klassenstrijd tussen aan de ene kant arme Thai en aan de andere kant de welgestelde elite, het leger, de regering en het koningshuis. De rode shirts vinden dat Thaksin de eerste premier was die hen serieus nam. Dat hij nu door die elite buitenspel is gezet, betekent voor hen dat hun stem niets waard is. De huidige premier Abhisit kon volgens hen alleen aan de macht komen door een parlementair akkoord met steun van het leger. Zij eisen nieuwe verkiezingen, in de volle overtuiging dat opnieuw een Thaksin-gezinde partij zal winnen.

Veel andere Thai vinden op hun beurt dat de rode shirts te laag opgeleid zijn om bij de stembus een zinnige keuze te maken. Zij vinden dat zij zich door Thaksin laten misbruiken. Die is volgens hen alleen erop uit zichzelf door corruptie te verrijken en zou zelfs het koningshuis omver willen werpen: een doodzonde in Thailand, waar koning Bhumibol als een halfgod wordt vereerd.

In een interview waarschuwde Thaksin gisteren dat een ontruiming van het protestkamp kan uitlopen op een burgeroorlog. Of was het een dreigement? Zeker is dat hij de demonstranten nog niet heeft opgeroepen te stoppen met vechten. Al weet niemand of de losgeslagen betogers wel naar hém zullen luisteren.

    • Elske Schouten