Geduld met Duitsers raakt op

Duitse soloacties stellen het geduld van de eurolanden met Berlijn zwaar op de proef. Het eenzijdige verbod op speculeren met obligaties is slecht gevallen.

Voor veel Europese politici was het eenzijdige Duitse verbod op naked short selling dinsdagavond de druppel die de emmer deed overlopen. Terwijl zij alles op alles zetten om de ergste crisis die de euro ooit heeft bedreigd te bezweren, gaan de Duitsers hun eigen gang. In veel hoofdsteden groeit de perceptie dat Duitsland hen hindert. „We worden er moedeloos van”, zegt een diplomaat die anoniem wil blijven. „Als we snelle beslissingen moeten nemen, traineert bondskanselier Merkel. Zo escaleerde een Grieks probleempje tot een schuldencrisis van wereldformaat. Nu Europa in de financiële orkaan die is ontstaan eensgezind moet zijn, neemt Merkel solistisch een vlucht naar voren. Dit is niet het Duitsland dat wij gewend zijn.”

Dit verklaart de eerste reactie van de Franse minister van Financiën Christine Lagarde, gisteren, op de Duitse beslissing: „Het lijkt mij dat men ten minste advies zou moeten vragen van andere lidstaten die door deze maatregel geraakt worden. Wij denken er niet over om dit te volgen.”

Ook de woordvoerster van eurocommissaris Michel Barnier, Chantal Hughes, kon of wilde haar verbijstering over het soloverbod op naked short selling niet verbergen. Barnier buigt zich over Europese financiële regulering, waaronder deze vorm van speculeren op waardedalingen van onder andere staatsobligaties. Dinsdag hadden de Europese ministers van Financiën regulering besproken. Barnier heeft allerlei maatregelen in voorbereiding. De Duitse minister Wolfgang Schäuble was bij dat overleg, maar repte met geen woord van het verbod. „Wij denken dat deze actie gecoördineerd op Europees niveau doeltreffender zou zijn”, zei Hughes.

Terwijl de koers van de euro gisteren verder wegzakte en Europese beurzen klappen kregen, lieten landen als Finland, België, Nederland en Oostenrijk weten dat zij geen plannen hebben het Duitse voorbeeld te volgen. Bondskanselier Angela Merkel verdedigde het verbod door te zeggen dat speculanten die de euro bedreigen de pas moet worden afgesneden.

Vervolg Euro: pagina 13

Bitterheid over eenzijdig Duits optreden groeit

Maar in de ogen van veel Europese politici handelt Merkel níet in het Europees belang. Nu niet, en eigenlijk al tijden niet. Dezer dagen halen zij vaak oktober 2008 aan, toen de kredietcrisis toesloeg en banken in heel Europa dreigden om te vallen. Ierland kondigde in paniek een totale overheidsgarantie voor Ierse bankrekeninghouders af. Een Europese oplossing was nodig, anders zou elk land banken van andere landen gaan tegenwerken. Dat zou het eind zijn van de interne markt en de EU. Eén dag voor spoedoverleg in Luxemburg volgde Merkel unilateraal het Ierse voorbeeld.

Sommigen zeggen dat Merkels aankondiging destijds een misverstand was. Anderen houden vol dat juist deze Duitse zet de EU zó dicht bij de afgrond bracht dat een Europese oplossing onontkoombaar werd. Zoiets, zeggen zij, kan nu ook gebeuren.

Maar Merkel en Schäuble hebben afgelopen maanden zoveel krediet verspeeld dat weinigen dit nog als constructieve zet kunnen zien. In Justus Lipsius, het Europese vergadergebouw, wordt tijdens ontelbare ministerraden en toppen de bitterheid over Duitsland steeds groter. Een Europese topambtenaar zegt dat het „steeds moeilijker wordt Europese akkoorden te bereiken”, vooral vanwege de Duitse opstelling. Hij bestrijdt dat de „geest van bondskanselier Kohl in Duitsland verdampt is, die grootste gebaren maakte in het Europees belang”. Hij signaleert wel dat Merkel, anders dan Kohl, bij elk Europees stapje de Bondsdag, het parlement, aan haar kant wil hebben. Dat leidt tot getreuzel en impasse, juist op momenten dat snelle actie nodig is.

Zo wilden de meeste Europese landen Griekenland al in januari te hulp schieten. Dat zou een lieve duit kosten, maar had het toen nog kleine vuurtje in één keer kunnen doven. Duitsland vroeg geduld. Zelfs president Sarkozy zweeg vier maanden om ‘Madame Non’ haar parlement te laten overtuigen. In veler ogen talmde ze te lang. Het vuurtje werd een uitslaande internationale brand. Zelfs president Obama begon Merkel te pushen. Nu ligt er een pakket van 750 miljard euro. „Nu is zelfs dat misschien niet genoeg,” zegt een bezorgde insider. Wolfgang Munchau van de Financial Times had er vanmorgen een harder oordeel over: „Merkel is crimineel incompetent.”

Maandag was Schäuble in Brussel om de technische details van dit reddingsmechanisme af te hechten. De vraag rees wie er voor Griekenland zou inspringen, mochten bilaterale garanties ooit worden aangesproken. Hoofdelijk omslaan, zei iedereen. Iedereen, behalve Schäuble. Hij had de Bondsdag beloofd dat Duitsland niets méér betaalt dan het Duitse deel. Daar werd zes uur over vergaderd. Schäuble was onvermurwbaar. Vandaar dat ministers morgenavond wéér vergaderen – na de stemming in het Duitse parlement over het crisismechanisme.

Sommigen zien het eenzijdige Duitse verbod op naked short selling als tactische actie van Schäuble: daarmee kan hij parlementariërs die speculanten willen afstraffen winnen voor het Europese crisismechanisme. Daarom zou Merkel ook ineens vóór belasting op financiële transacties zijn. Als dit klopt, zit er consistentie in de Duitse Europapolitiek: binnenlandse electorale overwegingen prevaleren. Gezien het gewicht van Duitsland in Europa, zit er voor de anderen maar één ding op. Eraan wennen.