Extra agenten? Het korps op peil houden is al veel te duur

Alle politieke partijen willen meer agenten in de wijk, maar er is te weinig geld. En het wordt erger. Thema voor de verkiezingscampagnes.

Meer blauw op straat. Meer politieagenten in de wijk, in plaats van achter het bureau. De wens wordt breed gedragen, maar is onbetaalbaar.

Dat blijkt uit interne documenten van het korpsbeheerdersberaad, waarin de burgemeesters zitten van de grootste gemeenten in de Nederlandse politieregio’s. In die stukken staan nog niet openbaar gemaakte conclusies van accountants- en adviesbureau Deloitte. Dat heeft, in opdracht van de korpsbeheerders en het ministerie van Binnenlandse Zaken, onderzoek uitgevoerd naar de betaalbaarheid van de politiesterkte.

Conclusie: de komende jaren komt er niet méér blauw op straat. Integendeel, het wordt zelfs minder. De politiekorpsen in Nederland verkeren in zulke grote financiële problemen dat het huidige aantal politieagenten op straat over een jaar of vijf niet meer betaalbaar is.

De uitkomsten van het Deloitte-onderzoek zijn opzienbarend. In 2016 komt de politie 260 miljoen euro tekort om de operationele sterkte – agenten, rechercheurs en aspirant-agenten – te kunnen betalen. Het accountantsbureau heeft bij zijn berekeningen cijfers van eind 2008 als uitgangspunt genomen. Toen waren er 48.062 agenten. Uit de laatste jaarrekening van de Nederlandse politie blijkt dat dit aantal in 2009 al is gestegen tot 49.597. Kortom, de politiekorpsen tellen nu al 1.535 agenten meer dan de 48.062 die straks sowieso onbetaalbaar zijn. Dit teveel aan agenten brengt in de jaren vóór 2016 ook extra kosten met zich mee. Zo’n 269 miljoen euro, schat Deloitte.

De tekorten kunnen nog verder oplopen. Wanneer de bezuinigingen – op personeelskosten, ICT, inkoop en huisvesting – minder opleveren dan gepland, bijvoorbeeld. Ook de vergrijzing kost de politiekorpsen extra geld, maar hoeveel is moeilijk te specificeren. Zo hebben oudere agenten relatief vaak specialistische en daardoor duurdere functies, mogen zij meer vrije dagen opnemen en hoeven zij vaak geen nachtdiensten meer te draaien.

De financiële situatie van de politiekorpsen wordt alsmaar verontrustender, blijkt uit de stukken van het korpsbeheerdersberaad. Het gaat al jarenlang slecht, de tekorten zijn structureel. In 2009 bedroeg het negatieve saldo 108,7 miljoen. En voorlopig is er geen zicht op herstel. De komende jaren gaat het om tekorten van 122 miljoen in 2010, 113 miljoen in 2011, 122 miljoen in 2012 en 107 miljoen in 2013.

Dit blijft niet zonder gevolgen voor het eigen vermogen van de korpsen. Die reserves bedroegen in 2009 nog ruim 1 miljard euro, maar daarop wordt de komende jaren flink ingeteerd. In 2013 is er nog 554 miljoen over. Binnenlandse Zaken wil daar nog eens 400 miljoen euro van afromen. De korpsbeheerders en korpschefs vrezen dat de reserves te veel slinken om onvoorziene kosten op te vangen.

Jaarlijks gaat er zo’n 4,8 miljard euro om in de Nederlandse politie. Het vorige kabinet besloot hierop de komende jaren miljoenen te bezuinigen: per 2014 gaat het om 190 miljoen euro per jaar. Toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst (PvdA) hield vol dat er bezuinigd kon worden zonder dat dit ten koste zou gaan van het blauw op straat. Dit leidde tot fikse aanvaringen met de oppositiepartijen in de Tweede Kamer, de korpsbeheerders, de korpschefs en de vakbonden. Zij noemden de besparingen onverantwoord.

De korpschefs waarschuwden dat het beleid na 2014 zou leiden tot vierduizend mensen minder op straat. De korpsbeheerders gingen morrend akkoord met de bezuinigingen. Zij waren er niet van overtuigd dat het aantal politieagenten op straat intact zou blijven.

Het onderzoek van Deloitte, waartoe zij samen met Ter Horst het initiatief namen, moest uitsluitsel geven. Tot die tijd maakten de korpsbeheerders een voorbehoud. De kans is groot dat zij hun handen alsnog van de bezuinigingen aftrekken nu het onderzoek uitwijst dat deze wél ten koste gaan van blauw op straat.

Het onderzoek zal ongetwijfeld een belangrijke rol gaan spelen in de verkiezingscampagne en de kabinetsformatie. Er moeten keuzes gemaakt worden over het aantal agenten dat in de toekomst nodig is. Alleen al om het aantal politieagenten op peil te kunnen houden, iets wat alle partijen willen, zijn honderden miljoenen nodig.

En dan willen veel politieke partijen het aantal agenten ook nog opschroeven. GroenLinks en Trots willen extra capaciteit, maar noemen geen cijfers. De SP wil 1.500 extra agenten, de PvdA 3.000, de VVD 3.500. De PVV gaat het verst en pleit voor 10.000 agenten extra.

De komende weken mogen de partijen in hun campagnes uitleggen hoe ze de wens tot uitbreiding van de politiesterkte gaan rijmen met het geldtekort.

Lees de volledige stukken op nrc.nl