Deze volksbeving duurt maar even

De vrouwen van de wereld gaan ons redden van de bevolkingsexplosie, zegt Fred Pearce. Ook zonder overheidsprogramma’s.

Demografen zijn niet populair en dat hebben ze te danken aan de onheilsprofetieën van een paar vakgenoten. Die verkondigen dat de planeet afstevent op een demografische ramp. We naderen de 7 miljard aardbewoners en een miljard babymakers bereikt binnenkort de puberteit. Maar de Britse wetenschapsjournalist Fred Pearce heeft opwekkend nieuws: de bevolkingsbom wordt op verschillende plaatsen in de wereld onschadelijk gemaakt, en wel door vrouwen. Hij schreef er een boek over: Peoplequake, in het Nederlands vertaald als ‘Volksbeving’.

Die titel belooft weinig goeds, wat bedoelt u ermee?

„Daarmee doel ik op de vertraging tussen de daling van de sterftecijfers en de daling van de geboortecijfers. De sterftecijfers zijn nu al zo’n 250 jaar aan het dalen – eerst in West-Europa – en met enige vertraging dalen ook de geboortecijfers. Door dat tijdsverschil is de wereldbevolking de afgelopen eeuw verviervoudigd: veel meer mensen werden geboren dan er stierven. En er zullen nog zo’n 2 miljard mensen bijkomen voordat de bevolkingspiek rond 2050 is bereikt, op een niveau van 8,5 tot 9 miljard.

„Dat is een bevolkingsexplosie met de kracht van een aardschok, maar daar gaat de planeet niet aan onderdoor. Want die extra 2 miljard zullen erbij komen in landen die bijna geen broeikasgassen produceren. En zelfs als de bevolkingsgroei nu stopt, heeft dat amper invloed op de CO2-uitstoot. Het gaat namelijk niet zozeer om aantallen mensen, maar om de consumptie: ons energieverbruik en de manier waarop we produceren wat we willen hebben. Net als bij een echte aardschok zal de bevolkingsgroei tot bedaren komen. Het einde komt in zicht.”

Waarom denkt u dat vrouwen de wereld te hulp komen?

„In de jaren zestig en zeventig waren het vooral mannen die programma’s ontwikkelden voor geboorteregeling, die vervolgens van bovenaf werden opgelegd. Dat heeft niet gewerkt en nu nemen vrouwen het heft in eigen hand. De helft van alle vrouwen krijgt nog hooguit twee kinderen, minder dan nodig is om de bevolking op peil te houden. Het gemiddelde kindertal is 2,3.”

Maar geven die vrouwen gehoor aan overheidsprogramma’s of is dit een spontane beweging?

„Het gaat om vrouwen die rationele beslissingen nemen over hun eigen leven. Regeringen en hulporganisaties kunnen daarbij helpen door moderne voorbehoedmiddelen te verschaffen, dat wel. Neem Bangladesh. Dat is een overwegend agrarisch, islamitisch land waar mannen veel gewicht in de schaal leggen. Het is ook een arm land, vrouwen zijn gemiddeld laaggeschoold en trouwen jong. Dan verwacht je een hoog geboortecijfer. Toch is het gedaald tot 3.”

Hoe verklaart u dat?

„Allereerst omdat de druk op vrouwen om veel kinderen te krijgen is afgenomen door de dalende kindersterfte. En ook de Groene Revolutie speelt een rol: de verbetering van de landbouwtechniek. In een agrarische samenleving waar veel arbeidskrachten nodig zijn op het land, hebben kinderen al jong een grote economische waarde. Na de Groene Revolutie en de ontwikkeling van een geldeconomie kopen boeren zaaigoed, kunstmest en dergelijke. De kinderen hoeven niet meer te wieden, daarvoor zijn er bestrijdingsmiddelen. Maar het geboortecijfer daalt ook op het Afrikaanse platteland, waar geen Groene Revolutie heeft plaatsgevonden. Vrouwen trekken zich weinig meer aan van overheden. In Brazilië is er door de invloed van de Kerk nooit een overheidsprogramma voor gezinsplanning geweest. Intussen is het geboortecijfer daar gedaald tot het vervangingsniveau.”

Fred Pearce, ‘Volksbeving, van babyboom naar bevolkingscrash’, Uitgeverij. Jan van Arkel, €14, 95