Clegg toont zijn aspiraties

De Britse vicepremier Nick Clegg van de Liberaal Democraten wil de grootste vernieuwing van het politieke bestel in zijn land sinds 1832 doorvoeren. Zijn kans van slagen lijkt evenwel niet zo groot.

De nieuwe Britse coalitie van Conservatieven en Liberaal Democraten mag uit nood zijn geboren, haar aspiraties zijn er niet minder om. Vicepremier Nick Clegg, die de politieke vernieuwing gestalte moet geven, kondigde gisteren in een rede in Londen de grootste politieke hervormingen sinds 1832 aan. In dat jaar werd het kiesrecht voor het eerst substantieel uitgebreid.

„Deze regering gaat onze politiek transformeren zodat de staat veel minder controle over u heeft en u veel meer controle heeft over de staat”, aldus Clegg. Met zulke hervormingen zou het vertrouwen van het publiek in het eigen politieke systeem, dat de afgelopen jaren was aangetast, kunnen worden hersteld, betoogde de Liberaal Democratische leider.

Hoe denkt de nieuwe regering deze ambitie te verwezenlijken? Met een drieledige aanpak. Zo wil ze een reeks inbreuken op de vrijheden van de burgers terugdraaien, die onder het bewind van Labour in gang waren gezet – veelal in reactie op de door terreurdaden verslechterde internationale veiligheidssituatie.

Ook op een tweede front streeft Clegg ambitieuze hervormingen na. Het parlement moet democratischer worden. Kiezers zullen de mogelijkheid krijgen Lagerhuisleden die zich misdragen uit hun functie te zetten. Het Hogerhuis moet binnen enkele jaren worden gekozen en – een hartewens van Cleggs eigen partij – het kiesstelsel moet evenrediger worden.

Het derde front betreft decentralisatie. De vicepremier wil meer bevoegdheden overdragen aan de regionale en lokale overheid. Ze zullen meer mogelijkheden krijgen zelf belastingen te innen en naar eigen goeddunken uit te geven. De greep van de centrale overheid op het bestuur zal in het algemeen afnemen. Het democratisch toezicht op semi-overheidsinstanties moet worden verbeterd.

De vicepremier somde al met al een indrukwekkende catalogus van maatregelen op die de regering van plan is door te voeren (zie inzet). Veel krantencommentaren spraken vanochtend dan ook van „een frisse nieuwe wind” en ook activisten voor de burgerrechten verwelkomden de voornemens.

Een deel van de maatregelen lijkt een goede kans van slagen te hebben. Dat geldt in het bijzonder voor het ongedaan maken van beperkingen van de burgerrechten. Hierover bestaat grosso modo ook al overeenstemming tussen beide coalitiepartijen, ook al zijn hier belangrijke verschillen. De Conservatieven bepleitten in hun verkiezingsprogramma om uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) te stappen. De Lib Dems willen daar niets van weten.

Maar de grootste vraag is in hoeverre Clegg de rest ook kan verwezenlijken. Het probleem is dat zijn mooie lijst meer uit de koker van zijn eigen partij lijkt te komen dan uit die van de Tories. Dat geldt met name voor de hervorming van het politieke stelsel. Premier David Cameron en zijn partij zien geen reden af te stappen van het oude kiesstelsel, dat hen doorgaans meer zetels oplevert dan ze zouden krijgen onder een hervormd systeem. Het is ook nog maar de vraag of de bevolking, die zich hierover bij een referendum zal kunnen uitspreken, zich er achter schaart. Eveneens is van de Tories bekend dat ze niet warm lopen voor een democratisch verkozen Hogerhuis. De hervorming van het House of Lords staat overigens al 150 jaar ter discussie.

Al evenzeer is de vraag hoeveel de bevolking, uit wier naam Clegg dit alles zegt te doen, op heeft met zijn klassiek liberaal ogende aanpak. Zo blijkt uit opiniepeilingen vaak dat de meeste burgers juist zeer ingenomen zijn met het aanbrengen van meer bewakingscamera’s op openbare plaatsen. En ze zit er evenmin mee, dat de politie DNA-profielen van tot dan onschuldigen tot haar beschikking heeft. Soms worden daardoor toch misdrijven opgelost.