Alleingang in euro's

In tijden van crisis pleegt Europa vaart te krijgen. Ook de eurocrisis dwingt nu tot maatregelen die grote invloed hebben. Pas als straks alle stof is neergedaald, zal blijken of onomkeerbare stappen zijn gezet richting politieke integratie ten koste van de soevereiniteit van de nationale staten of precies het omgekeerde. Vooralsnog wijst veel erop dat de eurocrisis zal leiden tot verdergaande eenwording op supranationaal niveau. Bijna dagelijks worden er taboes geslecht.

Vorige week heeft eurocommissaris Rehn (Economische en Monetaire Zaken) in Brussel het plan gepresenteerd dat de Europese Commissie vooraf inzage krijgt in de nationale begrotingen van de lidstaten. Minister De Jager (Financiën, CDA) kondigde aan dat hij dwars zou gaan liggen. Het idee van Rehn zou immers het belangrijkste democratische wapen van de Tweede Kamer ondermijnen: het budgetrecht.

Maandag heeft De Jager zich laten overtuigen. De Europese Commissie wil de nationale parlementen niet passeren, maar met adviezen slechts onder druk zetten. Kortom, regering en parlement bepalen de prioriteiten, mits de begroting in haar geheel voldoet aan de parameters van het Stabiliteitspact.

Daarbij blijft het niet. In Berlijn circuleren rigoureuzere ideeën die een antwoord geven op de vraag wat er gebeurt als de Europese Commissie een nationale begroting afwijst. In een ‘negen-puntenplan’ van minister Schaüble van Financiën, dat morgen aan president Van Rompuy van de Europese Raad wordt voorgelegd, wordt gerept over „verplichte tekortreductie”, van een „verscherpt begrotingstoezicht, preventieve verankering” en „vroegtijdige en effectieve sancties”.

Bij dat laatste denkt Berlijn aan het stopzetten van subsidies uit Brussel en het opschorten van stemrecht in de Europese Raad voor minstens een jaar. De „monetaire unie is een lotsgemeenschap”, zei kanselier Merkel vandaag ter toelichting. „Mislukt de euro, dan mislukt Europa.” Bij wijze van voorschot heeft de Duitse regering vannacht de op neergang speculerende en ongedekte handel (‘naked short selling’) in staatsobligaties en tien grote financiële fondsen zonder overleg met andere lidstaten verboden.

In het licht van de crisis lijkt het logisch dat er strikter wordt afgerekend met eurolanden die in strijd met het Stabiliteitspact hun tekorten boven de 3 procent laten oplopen. Maar er schuilen adders onder het gras. Los van de vraag of de Duitse reguleringsdrang de financiële markten niet al te ingrijpend verstoort, zijn er politieke consequenties. Het sanctieplan in Berlijn gaat ervan uit dat de Europese economische motoren zich wel altijd aan de regels houden. Want als aan Duitsland, dat in 2003 met Frankrijk ongeveer als eerste het Stabiliteitspact ongestraft schond, het stemrecht wordt ontnomen, is er feitelijk geen euro meer.

Machtspolitiek is het verklaarbaar dat Duitsland onder druk van de crisis voldongen feiten schept. Maar Merkel neemt daarmee wel een groot risico en zo ook een immense verantwoordelijkheid voor de toekomst van Europa op zich.