Peuter moet achternaam inleveren - maar rechter grijpt in en buigt de wet bij

toddlerKan de gemeente je kind een andere achternaam opdringen? Namelijk de naam van de man, terwijl vader èn moeder de naam van de vrouw willen? Het overkwam een Egyptische man en een Nederlandse vrouw, die voor hun kind een Nederlandse achternaam willen. Maar de officier van justitie eiste naamsverandering.

In juni 2006 trouwt het stel in Egypte, waar hun huwelijk ook wordt geregistreerd. Ze verhuizen naar Nederland, waar in 2008 hun kind wordt geboren. Bij de bevolkingsadministratie van de gemeente Utrechtse Heuvelrug, waar ze aangifte doen van de geboorte staan zij echter niet als getrouwd geregistreerd. Daardoor krijgt het kind automatisch de achternaam van de moeder. Zo is dat wettelijk geregeld. Op de geboorteakte van het kind komen dan ook alleen de persoonsgegevens van de moeder te staan. En dat is ook precies zoals het stel het graag wil hebben.

Bij de balie van het gemeentehuis hadden ze tevoren geïnformeerd hoe dat geregeld moest worden - hun kind moet de naam van moeder krijgen, niet van vader. Diens achternaam maakt namelijk duidelijk dat de vader een islamitische achtergrond heeft. Maar dat geloof heeft hij zelf inmiddels verlaten. Hij wilde zijn kind dan ook geen islamitische achternaam geven. Hen werd verteld dat het kind ‘automatisch’ de naam van de moeder zou krijgen. De baliemedewerker had niet door dat het stel in werkelijkheid getrouwd was. En aangenomen mag worden dat het stel dit ook niet vertelde.

Dat ze in Egypte getrouwd waren bleek de gemeente  pas na een poosje - hoe precies, vermeldt het vonnis, dat hier is te vinden, helaas niet. Maar de bevolkingsadministratie kreeg een kopie van de Egtypische huwelijksakte in handen, concludeerde dat de ouders van het kind getrouwd waren en dat het kind mogelijk ook de Egyptische nationaliteit had, naast de Nederlandse.

En dan is het naamrecht onverbiddelijk: de achternaam van de vader is verplicht. Inleveren dus, die Nederlandse familienaam. De geboorteakte was onjuist en die moet dus veranderd worden. Dan krijgt dat kind maar een andere naam. De officier van justitie werd te hulp geroepen en een procedure bij de rechtbank Utrecht was het gevolg.

Die zat nu met een probleem, want de wet kent wel degelijk voor getrouwde stellen het recht om de geslachtsnaam van het kind te kiezen. Maar dat moet dan wel uiterlijk bij de aangifte gebeuren. En niet twee jaar later. Materieel staan de ouders dus in hun recht, maar formeel kan het niet meer.

Wat te doen? De rechter zoekt een creatieve oplossing. Eerst wordt de jurisprudentie van de Hoge Raad geraadpleegd, waarin het naamrecht wordt getoetst aan het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, het IVBPR. In het bijzonder aan artikel 26, het gelijkheids- of ook wel non discriminatiebeginsel geheten, dat hier is te lezen. In 1988 heeft de hoogste rechter vastgesteld dat vader en moeder evenveel recht hebben op de achternaam van hun kind. Dat heeft de wetgever vervolgens in 1998 uitgewerkt in art 5 van boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, dat hier is te lezen.

In overweging 3.7 wordt vastgesteld dat àls de ouders deze mogelijkheid hadden gekend, ze er zeker gebruik van zouden hebben gemaakt. Alleen kan dat nu niet meer door ‘buiten (de) ouders gelegen omstandigheden”. Als de rechter nu de letter van de wet zou volgen zou dat echter leiden tot discriminatie en daar voor is ‘geen objectieve en redelijke rechtvaardiging’. Toepassing van het burgerlijk wetboek zou dus tot discriminatie leiden, dat ook wordt verboden door art. 14 en art. 8 van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens. Dat zijn respectievelijk het discriminatieverbod en het recht op familieleven.

Kortom, de wet deugt niet. Maar hoe nu te handelen? Daartoe grijpt de rechter naar een andere wet, die hier niet van toepassing is, maar wel in een vergelijkbare gevallen voor een oplossing zorgt. Wie namelijk met een Nederlands kind dat in het buitenland is geboren hier arriveert met een geboorteakte waarop nog geen naamkeuze is gedaan, mag dat tot twee jaar na de geboorte alsnog doen. Prima voorbeeld, die Wet Conflictenrecht Namen, ook voor dit geval. En dus ‘verzet niets zich ertegen’ om ook deze ouders toe te staan ‘alsnog een dergelijke verklaring af te laten leggen’. Zo kregen de ouders gelijk en blijft de  naamkeuze bij rechterlijke uitzondering alsnog geldig.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.