Hypes als gevolg van een giftig monsterverbond

We hebben weer een paar orkanen van hype achter de rug, en ter geruststelling van de liefhebbers: het zullen niet de laatste zijn. Een paar jaar geleden haalde een landgenoot The New York Times nadat hij een mus had doodgeschoten. Het diertje had een paar duizend rechtopstaande dominostenen omver gevlogen. Daarmee had het een poging tot het breken van het wereldrecord omvallende dominostenen bedorven. Geen Guinness Book of Records, wel wereldnieuws.

Vorig jaar raakte het land in rep en roer toen bekend werd dat het zeilmeisje Laura in haar eentje om de wereld wilde zeilen. Toen ook internationaal nieuws.

En in de eerste helft van dit jaar hebben we over hypes absoluut niet te klagen. Sneeuw verlamt het verkeer, vulkaanstof verlamt de luchtvaart, dan verstoort de Damschreeuwer de heilige twee minuten stilte en veroorzaakt paniek. Daar zijn we nog niet over uitgepraat als Ruben wordt geïnterviewd, wat ook weer algemene verontwaardiging wekt en waarop een verklaring en excuses volgen.

En dan de klap op de vuurpijl. De staatssecretaris van Defensie valt door de mand en neemt ontslag. Weggevaagd door een nationale, gnuivende verontwaardiging. Ik zal zijn naam niet noemen, ik heb medelijden met hem.

Maar, vraag ik mij af, heeft hij Reis naar het einde van de nacht van Louis Ferdinand Céline niet gelezen? Dat boek zou verplichte literatuur voor iedere bestuurder moeten zijn. De passage waar het hier om gaat, staat op pagina 433 (in de vertaling van E.Y. Kummer). De held, Bardamu, komt zijn oude vriend en Napoleonkenner Parapine tegen. Ze drinken een paar pilsjes en dan komt het gesprek vanzelf op de Keizer. „Dat wist jij misschien niet”, zegt Parapine, „maar voor zijn generaals is het toen nog een heidens karwei geweest, hem ervan te weerhouden op de terugtocht naar Parijs even langs Warschau te gaan. Hij wilde zich nog ’s één keer goed laten pijpen door zijn Poolse liefje. Zo was hij nou, Napoleon, zelfs tijdens zijn grootste nederlagen en ellende. Niet serieus dus. Zelfs hij, het grote genie in de ogen van z’n lieve Joséphine!”

Er volgen een paar uitweidingen van algemener strekking en daarna raakt Céline aan de essentie. „Dat is het enige waar we aan denken! In de wieg, in de kroeg, op de troon, in de wc. Overal! Overal! Ons piemeltje! Napoleon of geen Napoleon! Of je nou door je vrouw belazerd wordt of niet! Eerst ons pleziertje! Die vierhonderdduizend geberezineerde bezetenen kunnen tot aan hun pluim verzuipen, dacht de grote overwonnene. Als Napoleon nog maar ’s een punt kan zetten.”

De keizer bofte. In zijn tijd waren de media nog niet zo ontwikkeld als nu. En zeker deze keizer hoefde niet bang te zijn dat hij het centrum van een schandaal zou worden.

Leerzamer voor deze tijd zijn de avonturen van Bill Clinton. Eerst erbij gelapt door zijn ex-minnares Paula Jones via een interview in Penthouse. Dan begint hij een verhouding met Monica Lewinski die alles in het geheim aan haar beste vriendin Linda Tripp vertelt, die alles weer overbrieft aan Matt Drudge die een website heeft, het Drudge Report. Zo wordt de Lewinski-affaire tot wereldnieuws en het Drudge Report wordt tot onderdeel van NewsCorp, het media-imperium van Rupert Murdoch, een van de meest reactionaire mensen ter wereld. Dan krijgen we nog de speciale aanklager Kenneth Starr, het drama van de verhoren, het impeachment dat de president overleeft. Hij kan zich weer wijden aan de politiek, een einde maken aan de Joegoslavische burgeroorlogen. Dergelijke zaken. Vergeleken met Clinton is onze staatssecretaris er riant van afgekomen.

De Lewinski-affaire is tot dusver de grootste hype uit de geschiedenis. En wat is een hype? Een plotselinge rage rond een persoon of een zaak, zegt mijn Van Dale. Dat is onvolledig. Een hype is een werveling van nieuws dat iedereen wil weten en waarover iedereen dan weer zijn eigen duit in het zakje wil doen; een werveling die zichzelf genereert, en die bovendien – dat is het belangrijkste – een bijzondere vorm van amusement veroorzaakt.

Steeds meer media hebben een commercieel belang bij het aanwakkeren van de hype. En hoewel de kern van het nieuws over het algemeen van ondergeschikt belang is, wekt de hype op zijn hoogtepunt de indruk dat er morgen wereldgeschiedenis zal worden geschreven, bij voorkeur van een schandalig gehalte.

De beste hype wordt gevoed door dat monsterverbond van emoties: verontwaardiging en leedvermaak. Het resultaat is dit curieuze amusement.

In Amerika zijn ze verder met de exploitatie – het bevorderen van nieuws tot hype – dan bij ons. En bijgevolg bestaat er ook meer literatuur over. The Image: A Guide to Pseudo-Events in America (1961) van Daniel Boorstin is klassiek. Ook de moeite waard: Life: the Movie (1998) van Neal Gabler. En het meest recente: Chris Hedges’ Empire of Illusion. The End of Literacy and the Triumph of Spectacle.

Tenslotte gaat het gaat allemaal over de vervalsing van de werkelijkheid, in eerste aanleg ten behoeve van de oplage en de kijkdichtheid, tenslotte in het belang van naamloze commerciële en politieke machten, en dit alles ten koste van de informatie van de burger die vóór alles wil worden geëntertaind, hoe dan ook. Een langzame, tersluikse wurging van de persvrijheid, daar komt het op neer.

Wilt u reageren? Dat kan op nrc.nl/hofland (Reacties worden openbaar na beoordeling door de redactie.)