Geweld barst los in Bangkok en erbuiten

Het Thaise leger heeft met geweld het kamp van demonstranten in Bangkok ontruimd. De betogers luisteren niet langer naar hun leiders.

Tranen van teleurstelling vergoten de rode shirts vanmiddag, toen hun leiders het einde van het protest aankondigden. Met het leger op vijftig meter afstand en Bangkok in brand, gaven Jatuporn Promphan en Nattawut Saikua zich over aan de politie en riepen zij de demonstranten op naar huis te gaan.

Zij waren de grootste hardliners onder de protestleiders, vorige week weigerden zij een compromis te sluiten. Maar gewone betogers bleken nóg fanatieker. Zij reageerden woedend op de overgave en bleven vechten. In Bangkok én daarbuiten was het vanmiddag nog oorlog.

Verschillende delen van de stad waren tot vanmiddag gevaarlijk door schietpartijen en explosies. Talloze gebouwen vlogen in brand en werden geplunderd. De aandelenbeurs, overheidsgebouwen en Central World, het luxe winkelcentrum waar de rode shirts anderhalve maand vreedzaam op de stoep hadden gelogeerd, en die zijn schone toiletten ter beschikking stelde aan de demonstranten. Ambassades adviseerden hun burgers binnen te blijven.

Ook in het noordoosten van het land kwamen rode shirts in opstand. De meeste betogers komen uit deze regio. Met bussen of per brommer reisden zij de laatste twee maanden naar de hoofdstad voor het protest. Het was schoolvakantie en ook droge tijd, dus op hun rijstveldjes was niets te doen. Nu bestormden thuisblijvers de stadhuizen van Khon Kaen en Udon Thani en staken zij die in brand.

De laatste dagen werd al betwijfeld of de demonstranten nog wel naar hun leiders luisterden. De meeste rode shirts die voor het belangrijkste protestpodium zaten te klappen en te zingen, volgden hen de afgelopen twee maanden blind. Op de vraag waarom ze protesteerden, herhaalden zij letterlijk de anti-regeringspropaganda die de leiders 24 uur per dag vanaf het podium brulden. „We vechten voor democratie, deze regering is slecht!”

Maar de mannen die de afgelopen dagen in andere delen van de stad vochten met het leger, waren minder volgzaam. Zij vielen militairen onophoudelijk aan met molotovcocktails en zelfgemaakte raketten van bamboe, terwijl onduidelijk was of zij daartoe opdracht kregen.

Het leger reageerde met scherp, waardoor van donderdag tot gisteren al 40 doden vielen.

Gisteren gaf protestleider Nattawut toe dat hij hen niet meer in de hand had. Het leger begon vanochtend met de ontruiming van het protestkamp van enkele vierkante kilometers in het duurste winkeldistrict van Bangkok.

Vervolg Bangkok : pagina 5

Leiders rode shirts verdeeld

Militairen rukten rond zonsopgang op aan de zuidkant van het kamp, waar ze rond half elf met pantservoertuigen door de barricades van de rode shirts heen braken. Daarvoor had het leger traangas afgeschoten en waterkanonnen ingezet. Er werd ook geschoten. Ooggetuigen zagen hoe betogers werden geraakt in borst en buik. Hoeveel doden daarbij vielen is in de chaos niet vast te stellen; er vielen tientallen gewonden. Rond 14 uur lokale tijd kondigde de regering aan dat de situatie onder controle was en het protest beëindigd, maar dat bleek voorbarig.

Ruim een week geleden had niemand deze ravage kunnen voorspellen. Premier Abhisit Vejjajiva, die zich vandaag overigens de hele dag niet liet zien, gaf de aanzet tot een compromis. Hij zegde toe op 14 november verkiezingen te willen houden: ruim een jaar eerder dan nodig. Aanvankelijk gingen de rodeshirtleiders akkoord. Maar vorige week woensdag kwamen zij met nieuwe eisen. Naar verluidt omdat de regering had geweigerd een deal te sluiten over amnestie voor de protestleiders. Zij werden beschuldigd van ‘terrorisme’ en riskeren in theorie de doodstraf.

Het leiderschap van de rode shirts zat daarbij niet op één lijn. Een gematigde protestleider, Veera Musikapong, stapte uit onvrede op. Anderen distantieerden zich van militair Khattiya Sawasdipol, die een gewelddadiger aanpak voorstond. Hij werd woensdag door zijn hoofd geschoten terwijl hij stond te praten met een Amerikaanse journalist. Waar de voortvluchtige leiders op uit zijn en of zij de strijd willen voortzetten, is nog niet bekend.

Gisteren liep een laatste poging tot onderhandeling op niets uit, omdat de regering alleen nog wilde praten als de rode shirts stopten met protesteren. De regering gaf op haar beurt de schuld aan haar favoriete zondebok: voormalig premier Thaksin Shinawatra. De belangrijkste onderhandelaar van de regering, Kobsak Sapawasu, zei dat de rodeshirtleiders het protest wel wilden beëindigen, maar niet mochten van Thaksin. De miljardair wordt er ook van verdacht het protest te financieren. Thaksin zelf reageerde via twitter dat de rodeshirtleiders zelf de onderhandelingen voeren, dat hij niets met de huidige situatie te maken heeft en dat de regering moet ophouden hem de schuld te geven. De regering had zijn website vanmiddag geblokkeerd.

Thaksin staat in het middelpunt van het huidige conflict. De verdeeldheid in Thailand ontstond nadat het leger hem in 2006 verwijderde met een militaire coup. Dat twee latere regeringen van zijn medestanders moesten aftreden na dubieuze uitspraken van het Constitutioneel Hof, leidde tot het ontstaan van de rode shirts. Protestleiders als Jatuporn en Nattawut zijn allebei afkomstig uit zijn politieke partij.

De huidige strijd wordt ook wel gezien als een klassenstrijd tussen aan de ene kant arme Thai en aan de andere kant de welgestelde elite, het leger, de regering en het koningshuis. De rode shirts vinden dat Thaksin de eerste premier was die hen serieus nam. Dat hij nu door die elite buitenspel is gezet, betekent voor hen dat hun stem niets waard blijkt. De huidige premier Abhisit kon volgens hen alleen aan de macht komen door een parlementaire deal met steun van het leger. Zij eisen nieuwe verkiezingen, in de volle overtuiging dat opnieuw een Thaksin-gezinde partij zal winnen.

Veel andere Thai vinden op hun beurt dat de rode shirts te laag opgeleid zijn om bij de stembus een zinnige keuze te maken. Zij vinden dat zij zich door Thaksin laten misbruiken. Die is volgens hen alleen erop uit zichzelf door corruptie te verrijken en zou zelfs het koningshuis omver willen werpen: een doodzonde in Thailand, waar koning Bhumibol als een halfgod wordt vereerd.

In een interview waarschuwde Thaksin vandaag dat een ontruiming van het protestkamp kan uitlopen op burgeroorlog. Of was het een dreigement? Zeker is dat hij de demonstranten nog niet heeft opgeroepen te stoppen met vechten. Al weet niemand of de losgeslagen betogers wel naar hém zullen luisteren.