De overeenkomst tussen Johan Cruijff en Nina Brink

Johan Cruijff en Nina Brink hebben bij de rechter geprobeerd hun foto van een boekomslag af te halen. Ze willen zelf bepalen waar hun portret op staat. Maar of dat deze keer lukte?

Op 19 maart van dit jaar bepaalde de rechter in Amsterdam in de geruchtmakende zaak over de publicatie van het boek Nina. De onweerstaanbare opkomst van een power lady, dat uitgever Prometheus en auteur Eric Smit gewoon een foto van Nina Brink mogen gebruiken op de voorkant van een boek over het zakenleven van de ‘powervrouw’. Daar kan Brink ook met haar portretrechten niets tegen doen.

En nog geen maand later, op 14 april 2010, overkwam Johan Cruijff hetzelfde. Het lukt de voetballegende niet een verbod en schadevergoeding te krijgen voor de uitgave van het boek Johan Cruijff de Ajacied, waarop Cruijff prominent en in volle actie op de cover staat. Ook de portretrechten van Cruijff bieden geen uitkomst tegen dit boek van uitgeverij Tirion.

In kwesties over portretrechten gaat het altijd om een afweging van belangen. Wat weegt zwaarder: de privacy en de commerciële belangen van de geportretteerde of de vrijheid van informatieverspreiding en de vrijheid van meningsuiting van degene die publiceert?

In de zaak over het boek Nina voerde Brink aan dat haar belang om niet geassocieerd te worden met een boek waarvan zij de gehele inhoud betwist, zwaarder zou moeten wegen dan de noodzaak van Prometheus om deze tamelijk oude foto van haar op het omslag te publiceren. Die foto is alleen maar bedoeld om de verkoop te stimuleren, aldus Brink.

In maart 2010 laat de rechter echter weten dat de belangenafweging toch in het nadeel van Brink uitvalt: Nina Brink is een ‘public figure’ en heeft geen ‘redelijk belang’ zich te verzetten tegen de publicatie van de foto. „Op een biografie – ook wanneer die ongeautoriseerd is – is een portret van de hoofdpersoon gebruikelijk en functioneel”, aldus de rechter.

Een paar weken later is Cruijff aan de beurt. Opvallend is dat de ex-voetballer uit een ander vaatje tapt. Cruijff wil, anders dan Brink, helemaal niets weten van een afweging van belangen. Cruijff meent dat hij een ‘zelfbeschikkingsrecht’ heeft, waar het gaat om foto’s van hemzelf. Een absoluut recht, wat volgens ‘De Verlosser’ inhoudt dat foto’s alleen gepubliceerd mogen worden als hij – Cruijff – daarvoor toestemming heeft gegeven. En daarmee basta.

Dat gaat de rechter toch wat ver. De Hoge Raad heeft immers al in 1994 bepaald in het Ferdi E. arrest, een zaak waarin het weekblad Panorama foto’s van de moordenaar van G.J. Heijn had gepubliceerd, dat er geen absoluut portretrecht bestaat, maar dat altijd de hiervoor genoemde belangenafweging moet plaatsvinden. Aan die hoofdregel zal zelfs Johan Cruijff zich moeten houden.

En als de rechter dan alle belangen heeft afgewogen, komt hij ook in de Cruijff-zaak tot de conclusie dat de foto’s in en op deze keurige ‘beeldbiografie’ gewoon gebruikt mogen worden.

Maar, zo probeert Cruijff nog, hoe zit het dan met mijn vriend Marco van Basten? In 2007 lukte het hem wel de dvd De mooiste doelpunten aller tijden, met 29 fantastische Van Basten-goals van de markt te laten halen, omdat er een foto van Marco op het hoesje stond. Maar ook dat argument kan Cruijff niet helpen. Het lijkt erop dat de rechter toch belangrijke verschillen ziet tussen zo’n zuiver commerciële Van Basten-dvd en een meer informatieve ‘beeldbiografie’ over de Ajaxjaren van de legende Cruijff. In het eerste geval weegt het commerciële belang van Van Basten het zwaarst en in het laatste trekt de vrijheid van meningsuiting van de uitgever aan het langste eind.