Bij Jan-Dirk Paarlberg is niets wat het lijkt

De afgelopen maanden stond multimiljonair Jan-Dirk Paarlberg voor de rechter. De gedistingeerde zakenman zou geld hebben witgewassen van Willem Holleeder. „De rechters begrijpen mijn wereld niet”, verzuchtte Paarlberg onlangs.

Een lange wollen jas, daaronder een onberispelijk donkerblauw krijtstreeppak, een strak gesteven overhemd afgemaakt met een gekleurde das. Onder zijn pak draagt hij glimmende zwarte schoenen met een zilverkleurige gesp. Uit het borstzakje van zijn pak steekt een klein geel puntje van een leesbril.

Zakenman Jan-Dirk Take Paarlberg (1957) kleedt zich met zorg: chique en verfijnd. En zo presenteerde hij zich de afgelopen weken ook voor de rechtbank in Haarlem. Als hij bij het detectiepoortje zijn jas uittrekt, valt die als vanzelf in de plooi op zijn arm. Zijn welgemanierde voorkomen wordt versterkt door zijn stemgeluid: zacht en warm. Zijn spraak is licht geaffecteerd. Jan-Dirk Paarlberg komt over als een heer van stand. Statig zonder voornaam te doen. Ogenschijnlijk emotieloos en daarom ook onopvallend.

Hij was een anonieme multimiljonair, een succesvolle zakenman die bij het grote publiek onbekend bleef. Tot hij in verband werd gebracht met de afpersing van vastgoedhandelaar Willem Endstra, die in 2004 was geliquideerd. Paarlberg is de witwasser van Willem Holleeder, zei justitie. Daar ging zijn anonimiteit. Sinds die tijd was hij vaak te vinden op de rechtbank. Walgelijk, noemde hij het vorig jaar zomer bij een van de zittingen. Nee, de rechtbank, dat is niet zijn natuurlijke omgeving. Dat bleek ook de afgelopen maanden tijdens de behandeling van zijn strafzaak voor de rechtbank in Haarlem. Moedeloos verzuchtte hij in de pauze op de gang dat de rechters zijn wereld niet begrepen.

Paarlberg leeft in een decor dat past bij een geslaagd zakenman. Van bankier naar succesvol investeerder. Goede kleren, dure auto’s, mooie kunst. In 2000 verscheen het boek Collectie Bolenstein. Een luxe catalogus met daarin de schilderijen en tekeningen die Paarlberg heeft verzameld in zijn kasteel, ridderhofstad Bolenstein in Maarssen daterend uit de 14e eeuw. Renoir, Van Gogh, Van Dongen, Picasso, Willink, Appel; allemaal staan ze erin. Als hij niet tussen zijn kunst in het kasteel verblijft, kan hij kiezen uit zijn huizen en appartementen in Londen, Parijs, New York of op de Antillen.

Veel vrienden en zakenpartners reageerden vol ongeloof nadat justitie Paarlberg had bestempeld als lid van de Holleeder-organisatie. „Jan Dirk straalt niets anders uit dan integriteit”, zei Sjoerd S., voormalig lid van provinciale staten in Utrecht voor de VVD en vriend in september 2006 in deze krant.

Maar Sjoerd S. werd in januari 2007 zelf opgepakt op verdenking van valsheid in geschrifte en aannemen van steekpenningen. Er werd beslag gelegd op de inboedel van zijn huis en zijn auto. De politie viste de harde schijf van zijn computer uit de Vecht. Die had S. nog net voor zijn arrestatie door het raam in de rivier achter zijn huis geknikkerd.

Het lijkt de tragiek van zakenman Paarlberg; altijd net tegen de verkeerde mensen aanlopen. Neem Sjoerd S., de voormalig wethouder en gedeputeerde die de integriteit van Paarlberg roemt, maar kort daarna zelf het stempel van oplichter krijgt. Of Jaap Talsma. In 1990 kocht Paarlberg buitenreclambedrijf Mediamax, dat door Talsma was opgericht. De oprichter werd drie jaar later op de A2 doodgeschoten in zijn Lincoln Town Car. „Ze zeggen dat hij auto’s had geleast aan Joegoslavische criminelen”, zei Paarlberg daarover later tegen het maandblad Quote. Over Willem Endstra vertelde Paarlberg eigenlijk hetzelfde. Ja, hij had zaken gedaan met de geliquideerde Willem Endstra. Maar Paarlberg benadrukte na zijn dood dat hij meteen met Endstra had gebroken toen hij er achter was gekomen dat Endstra nauwe banden met criminelen had.

Of is het toch geen toeval? Klopt het imago van succes en onkreukbaarheid? Voor zo iemand is Paarlberg wel opvallend vaak betrokken geweest bij deals waar een luchtje aan zit. Bij Paarlberg is niets wat het lijkt, zeggen mensen die hem goed kennen.

Neem zijn grootste zakelijke succes: de verkoop van Mediamax in 2000. Het was de eerste echte investering van Paarlberg in Nederland, die hem na tien jaar honderden miljoenen winst oplevert. Maar het is ook een goed voorbeeld dat niets is wat het lijkt bij Paarlberg.

In 1990 besloot Paarlberg op 33-jarige leeftijd om voor zichzelf te beginnen met het geld dat hij als bankier in Londen verdiende. Hij keerde terug naar Nederland en werd investeerder. Hij kocht Mediamax, een bedrijf dat door heel Nederland buitenreclame verzorgt. Het bedrijf was op dat moment zo goed als failliet. Paarlberg betaalde er één gulden voor. En hij moest er vele milljoenen insteken om het overeind te houden. Paarlberg werkte gestaag om er een mooi bedrijf van te maken. Hij sloot contracten met gemeentes om nieuwe abri’s te bouwen in combinatie met een contract om meteen ook de reclame in die hokjes te verzorgen. In tien jaar tijd wist hij er een goed lopende zaak van te maken. In 2000 verkocht hij Mediamax voor 150 miljoen euro (ruim 330 miljoen gulden) aan het Amerikaanse Viacom. Een succesverhaal.

Maar uit het onderzoek van justitie blijkt dat het niet alleen zijn succes was. Paarlberg heeft Mediamax altijd als zijn bedrijf gepresenteerd. Onterecht. De meerderheid van de aandelen was in handen van zakenman Ronnie Chan uit Hongkong. En deze zakenman uit een zeer rijke familie kwam er pas onlangs achter dat Paarlberg hem bedonderd heeft. Dat hoorde Chan van Nederlandse rechercheurs.

Uit stukken in het strafdossier tegen Paarlberg blijkt dat Chan 59 procent van het bedrijf in handen had. Paarlberg had de andere 41 procent. In augustus ’99 kocht Paarlberg zijn compagnon Chan uit voor 75 miljoen gulden. Acht maanden later, in april 2000, sloot Paarlberg met Viacom een deal ter waarde van 330 miljoen gulden: met terugwerkende kracht verkocht hij per 1 januari 2000 Mediamax aan dit Amerikaanse bedrijf. Het belang van ex-compagnon Chan was in acht maanden tijd van 75 miljoen gulden ruim 194 miljoen gulden waard geworden.

Paarlberg bestrijdt de verklaringen in het strafdossier en ook de suggestie dat Chan zou zijn benadeeld. „Ik had de meerderheid van de aandelen, niet Chan. En meneer Chan is uitgekocht ver voordat Viacom Mediamax wilde kopen. Het was een gewone zakelijke transactie.”

Dat was voor Paarlberg ook de investering in een filmstudio in Dublin in Ierland, waar hij in 1991 geld in stak. Het ging niet om zomaar een studio. Het was de studio van Donald Virgil Bluth, een beroemde Amerikaanse tekenaar en regisseur van animatiefilms. Bluth leerde het vak bij Walt Disney tot hij in 1979 voor zichzelf begon. Hij produceerde de ene na de andere tekenfilm. Hij wist Hollywoodsterren te strikken om stemmen in te spreken en werkte samen met mensen als Steven Spielberg.

Eigenaar van de filmstudio was op dat moment de Belgische ondernemer Maurits de Prins. Zijn Antilliaanse bedrijf Bestvest bezat 93 procent van de aandelen. Bestvest had een lening van bijna 50 miljoen dollar bij MKB Investments, een dochterbedrijf van ING. Met een deel van die lening kocht De Prins de studio. De rest werd in nieuwe films gestoken. Maar MKB Investments wilde in 1991 van De Prins af omdat hij een dubieuze reputatie had.

Directeur Mike Vredegoor van MKB Investments wees Paarlberg daarom in 1991 op de mooie kans. Voor 1 dollar kon hij alle aandelen kopen van Bestvest. Paarlberg kocht de aandelen en nam ook de lening van 50 miljoen dollar die in Bestvest zat over. Hij werd directeur van de studio, die op dat moment drie films in voorbereiding had, waaronder ‘A troll in central park’. Maar nog geen jaar later was de studio alweer failliet. Heel veel kosten, te weinig inkomsten. MKB-directeur Vredegoor werd ontslagen vanwege de kwestie.

ING raakte door het faillissement 50 miljoen dollar kwijt. In een boek van de Belgische journalist Willy van Damme uit 1999 over financiële schandalen met de Belgische ondernemer Maurits de Prins zei de Ierse curator van de filmstudio, John McStay, dat er ook nog eens geld verdwenen was. „Dit bedrag zou integraal geleend zijn voor de investering in Don Bluth. Uit mijn onderzoek is echter gebleken dat 5 miljoen dollar nooit bij Don Bluth is gearriveerd. Ze zouden elders besteed zijn. Aan wat is mij echter onduidelijk.”

Het faillissement van deze filmstudio in Ierland was voor ex-ING topman Godfried van der Lugt de reden om Paarlberg op een ‘zwarte lijst’ te zetten. De ING Bank heeft nooit meer projecten van Paarlberg willen financieren, zeggen betrokken. Een woordvoerder van ING laat weten dat de bank nooit mededelingen doet „over de relatie met klanten/(ex)klanten”. Godfried van der Lugt zelf laat desgevraagd via de bankwoordvoerder „dat hij geen reden ziet om er iets over te zeggen”.

Paarlberg erkent dat hij sindsdien zakelijk geen financieringen meer van ING heeft gehad. Maar dat heeft volgens de zakenman niets te maken met de failliete filmstudio. „Ik heb ING nooit meer benaderd. Dat er volgens de curator geld was verdwenen, heb ik nog nooit gehoord.”

De filmstudio van Don Bluth is niet het laatste faillissement waar Paarberg bij betrokken was. Begin deze eeuw stak Paarlberg ruim 8 miljoen euro in garagebedrijf Van Asselt, een Fiat-garage uit het Gooi. In 2005 ging de garage failliet. Volgens de curator een typisch gevalletje van een over ambitieuze ondernemer die met geleend geld wilde groeien. En dat ging fout toen de recessie toesloeg. De grote vraag is waarom een ondernemer met de reputatie van Paarlberg zoveel geld investeerde in Van Asselt. Zelf zegt hij nu dat ze 20 procent van markt van Fiat, Lancia en Alfa Romeo in Nederland hadden. „Daarom was het een interessante investering.”

Maar de garage had midden jaren ’90 nog een andere markt in handen: auto’s voor bekende criminelen. Bij Van Asselt huurden Heinekenontvoerders Willem Holleeder en Cor van Hout hun auto’s. En ook zware jongens als Ettiene U. en Johan V, alias de Hakkelaar, werden in verband gebracht met Van Asselt.

Eigenaar Carel Buis werd al in 1996 aangehouden op verdenking van valsheid in geschrifte en „het verstrekken van vervoersfaciliteiten” aan criminelen met reputatie. Buis schikte de zaak twee jaar later voor 35.000 euro. Maar de vraag is waarom Paarlberg, die eind jaren negentig met vastgoedcollega Willem Endstra had gebroken vanwege diens vermeende contacten met de onderwereld, jaren daarna miljoenen investeerde in een garagebedrijf met een op zijn minst dubieuze reputatie? Paarlberg: „Dat er allerlei criminelen klant waren, wist ik niet. Dat begreep ik pas onlangs van justitie.”

Het is een ontkenning waar het Openbaar Ministerie (OM) weinig waarde aan hecht. Volgens het OM blijft zakenman Paarlberg „tegen beter weten in, volharden in verschillende ontkenningen”.

Over drie weken doet de rechtbank in Haarlem uitspraak over de verdenkingen van witwassen, valsheid in geschrifte, oplichtingen en belastingfraude tegen Paarlberg. Justitie eiste vier jaar celstraf.