Architecten moeten leren luisteren

Gebouwen zijn voor het oog gemaakt. Maar hun klank is ook belangrijk. Machiel Spaan onderzoekt de relatie geluid en architectuur. „Muziek klinkt in elke ruime anders.”

„Geluid bepaalt hoe je een ruimte ervaart”, zegt architect Machiel Spaan. „Iedere ruimte heeft zijn eigen klank. Dat hoor je aan het weerkaatsen van stemmen als je erin praat en aan voetstappen als je er doorheen loopt. Alleen al een trap oplopen levert tactiele geluidservaringen op, voor wie er op let. Onbewust zijn zulke ervaringen heel bepalend voor hoe het gebouw ‘voelt’, of het prettig of deprimerend is om er in te verblijven.”

Machiel Spaan (1966) is hoofd van de Academie van Bouwkunst en initiatiefnemer van Music, Space & Architecture, een reeks verkenningen waarin de muzikale beleving van ruimte en de ruimtelijke beleving van muziek centraal staan. Aan dit programma, dat gaat over raakvlakken van geluid en architectuur, zullen het Conservatorium van Amsterdam, het Koninklijk Concertgebouworkest, het Holland Festival en ‘muzikale’ architecten als Zaha Hadid en Herman Hertzberger de komende maanden bijdragen leveren.

Volgens Spaan kan de relatie tussen ruimte en muziek op veel manieren bekeken worden. „Muziek klinkt in elke ruimte anders en ruimtes veranderen als er ander geluid in weerklinkt. De constructie van gebouwen is verwant aan de constructie van moderne composities. En net als bij muziek is ook architectuur afhankelijk van anderen voor de uitvoering.”

Volgens Spaan is geluidsisolatie tegenwoordig een hot item. „Maar je kan een gebouw ook zo indelen dat je slaapt waar de vogeltjes fluiten en niet aan de straatkant.” Architecten zijn volgens hem voornamelijk visueel ingesteld. „Ze moeten weer leren vanuit verschillende perspectieven naar gebouwen te kijken, ook vanuit geluid, geur of tast is.”

Geluid heeft in verband met gebouwen veelal een negatieve bijklank. Om de herrie van de stad buiten te sluiten, worden betonnen bunkers neergezet met dikke muren en dubbele ramen. In een klassieke concertzaal als het oude Muziekcentrum Vredenburg van Hertzberger zijn de vorm en bouwmaterialen van grote invloed op de akoestiek. Maar in popzalen als Paradiso en Heineken Music Hall klinkt de muziek doorgaans zo hard, dat de ruimte zelf geen invloed meer heeft op wat je hoort.

Uitgangspunt van het in aanbouw zijnde Ziggo Dome, de nieuwe megazaal voor pop en entertainment in Amsterdam ZO, vormt een strak vormgegeven ‘black box’ voor versterkte muziek, waarin de galmtijden tot een minimum zullen worden beperkt om een ‘droge’ akoestiek te bereiken. Maar de elektrotechniek zal er uiteindelijk meer bepalend blijken voor het geluidsresultaat, dan de bouwmaterialen en de vorm van het gebouw zelf.

In de visie van Spaan wordt het hoog tijd voor een herwaardering van de menselijke maat in gebouwen en in de openbare ruimte: „Ik ben een beetje een romanticus. Ik geloof in duurzame materialen en in gebouwen die niet alleen bouwtechnisch goed in elkaar zitten, maar die ook mooi zijn voor alle zintuigen. We moeten weer streven naar gebouwen die voor altijd kunnen blijven. Om hoge kwaliteit te bereiken moeten we uit onze hokjes en patronen breken. Architecten kunnen de wereld mooier maken maar dat vereist wel een ruimere visie op ons vak.”

Lezing Barry Blesser (geluidsdeskundige) en Linda-Ruth Salter (sociaal onderzoeker) over sociale perceptie in ruimte en geluid. Academie van Bouwkunst, Amsterdam, donderdag 20 mei, 20u.

Programma ‘Music, Architecture & Space’ op arcam.nl