Onbehagen in Duitse politiek

De Duitse bondskanselier Merkel moet de in Brussel bereikte akkoorden over de euro deze week door een uiterst kritische Bondsdag zien te loodsen.

Of de euro moet worden gered? Natuurlijk moet de euro worden gered, maar niet op kosten van de Duitsers. Het ochtendgesprek in de krantenwinkel aan de Olivaer Platz in Berlijn draait al dagen om hetzelfde onderwerp: de zwakke euro, de Grieken en andere Europese schuldenlanden en het noodlot van Duitsland dat opdraait voor de kosten.

De vaste klanten maken er al grappen over. Zoals deze: een Griek, een Portugees en een Italiaan gaan naar het bordeel. Wie betaalt de rekening? De Duitser.

Vandaag was er een ander gespreksonderwerp. Michael Ballack, aanvoerder van het Duitse voetbalelftal, kan niet mee naar het wereldkampioenschap in Zuid-Afrika. Hij is geblesseerd. Ballack en Koning Voetbal zorgen voor afleiding. Maar morgen zal het weer over de euro gaan. En over de mark, want hoe zwakker de euro des te sterker het verlangen naar de oude Duitse munt.

Duitsland worstelt met de reddingsmaatregelen voor de euro. De snelheid waarmee de politieke besluitvorming door het parlement wordt gejaagd, de bedragen waar het om gaat – het is voor velen niet meer te bevatten. Maar wat Duitsers heel goed weten, is dat hun land veel te verliezen heeft. Duitsland moet als grootste land van de eurozone de meeste kredieten ter beschikking stellen. En Duitsland is het aan zijn eigen verleden verplicht om voor financiële stabiliteit te zorgen.

Morgen en de rest van deze week debatteert de Bondsdag over het vangnet voor de euro, waarover de EU-leiders een akkoord bereikten. Andermaal zal bondskanselier Angela Merkel ten overstaan van kritische en weerbarstige parlementariërs haar beleid ter stabilisering van de euro moeten verdedigen. Nog maar twee weken geleden ging het om de redding van het bijna failliete Griekenland. De eurolanden en het Internationaal Monetair Fonds verschaffen Athene de komende drie jaar kredieten ter waarde van 110 miljard euro. Het Duitse aandeel daarin bedraagt 22,4 miljard euro.

Deze week gaat het om nog grotere bedragen. De EU-leiders hebben afgesproken dat 440 miljard euro aan kredietgaranties voor noodlijdende eurolanden wordt vrijgemaakt. Duitsland staat borg voor 123 miljard euro; een bedrag dat met 20 procent kan worden verhoogd tot krap 150 miljard euro als dat nodig is. „Ik krijg er kippenvel van. De bedragen vind ik huiveringwekkend”, zei de voorzitter van de begrotingscommissie in Bondsdag, de sociaal-democrate Petra Merkel (geen familie van de bondskanselier) gisteren.

Zij vindt dat de regering het parlement slecht over het reddingspakket voor de euro heeft geïnformeerd en verwoordt daarmee een gevoel van groeiend onbehagen in de Duitse politiek. Niet alleen bij de oppositie klinken verwijten. Ook in de regeringspartijen CDU/CSU en FDP gist het. En het zijn niet de minsten die dwars liggen.

Ronduit pijnlijk voor bondskanselier Merkel is dat haar prominente partijgenoot Norbert Lammert, als voorzitter van de Bondsdag een man van groot gezag, het wetsontwerp voor de stabilisering van de euro aan stringente eisen wil koppelen. Hij wil dat de regering „parallel aan het wetsontwerp” met een voorstel komt ter regulering van de financiële markten. In de Frankfurter Allgemeine Zeitung maakt Lammert zich boos dat dit ondanks eerdere toezeggingen nog niet is gebeurd.

Regeringspartner CSU, de Beierse zusterpartij van Merkels CDU, eist een belasting op financiële transacties en hogere financiële verplichtingen voor de Duitse banken dan de eerder afgesproken ‘bankenafdracht’ ter waarde van 1 miljard euro per jaar. De belasting op financiële transacties zal tijdens de komende debatten als belangrijke eis aan de regering worden gepresenteerd. De oppositiepartij SPD wil dat „de speculanten” worden aangepakt. Gebeurt dat niet, dan zullen veel sociaal-democraten zich onthouden bij de hoofdelijke stemming over het wetsvoorstel, later deze week.

Bondskanselier Angela Merkel gaat zware dagen tegemoet. Als het er werkelijk op aan komt, zullen haar coalitiegenoten loyaal zijn. Er is Merkel veel aan gelegen om ook de oppositiepartijen aan boord te halen. Maar de weerstand groeit, politiek en maatschappelijk. In de krantenwinkel weten ze er alles van.