Internetnieuws zul je altijd moeten checken

Roy van den Burg houdt ervan verhalen te vertellen die waar zouden kúnnen zijn.

Hij verzon bijvoorbeeld dat Wilders vroeger ‘de neger van Venlo’ genoemd werd.

Niet zo lang geleden kreeg ik een intrigerend berichtje van Twitter: u wordt nu gevolgd door de verwarde man.

De verwarde man. Ik was al een tijdje op zoek naar hem. De verwarde man had namelijk een prachtige stunt uitgehaald – en tegelijkertijd de journalistiek een spiegel voorgehouden over waarheid en verdichting op internet. Op het weblog van de verwarde man verscheen bijvoorbeeld eind maart het bericht dat Geert Wilders vroeger op school werd geplaagd met zijn Indische afkomst. Wilders zou toen de bijnaam ‘de neger van Venlo’ hebben gekregen.

Het was opgeschreven als nieuwsbericht, compleet met grappige details en fraaie citaten van mensen die hem kenden van vroeger (de leerplichtambtenaar: „Dag in dag uit praatte ik op hem in dat hij geen neger was, maar hij had zich helemaal afgesloten.”) Binnen de kortste keren namen andere websites het over, waaronder het AD en GeenStijl. Tot in Duitsland toe werd Wilders op het internet even ‘de neger van Venlo’.

Alleen: het was allemaal verzonnen. Al snel kwam de eerste onthulling: het blog paste in een project over media van een basisschool in Gouda. Dat andere sites het bericht zomaar hadden overgenomen, had „laten zien dat je je niet altijd aan journalistieke principes hoeft te houden, ook al werk je voor een gerenommeerd medium”. Was getekend: Jeroen van der Steege, leerkracht van groep 8.

Even bellen, dacht ik. Maar die Jeroen van der Steege bleek helemaal niet te bestaan. De verwarde man die op zijn blog uithaalde naar de copy & paste cultuur en het klakkeloos overnemen van berichten, bleef een mysterie.

Tot een berichtje, een week geleden, van ene Philip Stekelenburg, tweedejaars student journalistiek in Utrecht. Hij had besloten uit de kast te komen als de verwarde man. Op zijn blog citeerde hij uit een interview met Trajectum, het blad van de Hogeschool Utrecht: alles was begonnen als kritiek op gemakzuchtige journalistiek.

Waarom die titel van de verwarde man? Iemand die zich ongebruikelijk gedraagt, schreef Stekelenburg, wordt direct weggezet als ‘verwarde man’, zonder dat mensen proberen uit te vinden wat hem heeft bewogen. Ook dit uit-de-kast-komen zong al snel rond op internet.

Als kers op de taart stuurde Stekelenburg een opiniestuk naar Villamedia, de website voor journalisten, waarin hij waarschuwde voor vervaging van de grenzen tussen journalistiek en de blogosfeer. Blogs zijn voor meningen, schreef hij. Zijn conclusie: „Willen de ‘oude media’ blijven bestaan, dan moeten ze […] doen waar ze goed in zijn: nieuws maken en feiten checken. Laat die meningen maar aan anderen over.”

Villamedia heeft dit stuk vrijdag weer van de site gehaald, omdat Stekelenburg niet reageerde op e-mails. Dat was verstandig, want als ik in een café in Haarlem eindelijk een pilsje drink met de verwarde man, zit ik tegenover Roy van den Burg. Hij is copywriter en conceptontwikkelaar voor een bureau voor online communicatie (geverifieerd!).

En hij is niet verward, maar heeft wel een grote grijns op zijn gezicht. Als een volleerd illusionist had hij de verwarde man en Stekelenburg een eigen internet-identiteit gegeven. ‘Stekelenburg’ had een eigen Twitteraccount en stond op LinkedIn. En Van den Burg had hem ook laten reageren op discussies. Hij had wel stille hints achtergelaten, zoals een uitnodiging aan de eindredactrice van Trajectum op LinkedIn – als ze meer had gedaan dan op ‘accepteren’ klikken, had ze de verwijzing naar het verzonnen interview gezien.

Van den Burg (34) vertelt dat het hem heeft verbaasd hoe gemakkelijk het allemaal kon, een verzonnen verhaal de wereld in sturen via internet. Hij had gedacht dat het bericht van de basisschool uit Gouda al direct ontmaskerd zou worden als een hoax. Daar stonden zinnetjes in waarbij de alarmbel had moeten afgaan. Zoals een speciaal bedankje aan de internetredacteur van het Algemeen Dagblad, dat het bericht op de site had gezet (het is vrij snel daarna verwijderd). En de mededeling: „Voor de nieuwsgierigen: de teksten van de verwarde man werden geschreven door Ruben, Jayden en Sophie van groep 8. De oom van Meis schreef de Limburgse tekst die als reactie diende op het bericht over de kapsalon van Geert Wilders.” (Deze kapsalon in Venlo fungeerde volgens een eerder bericht van de verwarde man als onofficiële denktank.)

Tussen de biertjes door zegt Van den Burg dat hij staat achter de stellingen die hij als de verwarde man en Stekelenburg poneerde: de meeste schrijvers van blogs zijn geen journalisten en hanteren geen journalistieke normen. En als de serieuze journalistiek iets wil doen met dat soort informatie, moet zij daarvoor dezelfde normen hanteren als in de krant. „Als lezer moet je ergens op kunnen terugvallen, als je wilt weten hoe het zit. Dan moet je kunnen vertrouwen op een krant, of dat nu de papieren versie is of de website.’’

Van den Burg heeft dan ook stevige kritiek op Pieter Broertjes, de vertrekkende hoofdredacteur van de Volkskrant. Die heeft bij Pauw & Witteman gezegd dat voor de website van de Volkskrant minder strenge normen gelden dan voor de geschreven krant. Dat is in zijn ogen een vergissing die kranten lelijk kan opbreken.

Overigens ziet Van den Burg zichzelf liever als verhalenverteller. Hij houdt ervan verhalen te vertellen die waar zouden kúnnen zijn. Van den Burg: „Het is leuk om al schrijvend verschillende scenario’s te bedenken, drijfveren te onderzoeken. Spelen met waarheid en fictie, zoals mensen vroeger elkaar verhalen vertelden bij het kampvuur. En het leuke van internet is: je bereikt veel meer lezers dan de gemiddelde romanschrijver. De neger van Venlo heeft meer dan 100.000 hits gehad.”

Aan het internetleven van de verwarde man is een einde gekomen. Dit heeft als voordeel dat Van den Burg de Boter- en Suikerprijs kan gaan ophalen die de website hoax.nl hem bij verstek toekende. Hij is intussen begonnen aan een nieuw blog, da flipside. Het motto daarvan is: „Sommige berichten op da flipside berusten op keiharde feiten. Andere zijn puur fictie. De meeste zweven daar ergens tussenin. De waarheid is in het algemeen namelijk behoorlijk overschat. Het belangrijkste is dat je iets te bespreken hebt. ’s Ochtends bij de bakker of ’s avonds op de verjaardag van je buurman.”

Alle links uit het verhaal zijn te vinden op nrcnext.nl