Herijking Iranbeleid

De multipolaire wereld, waarin niet een paar maar vele mogendheden machtsposities innemen, krijgt steeds meer vorm. De regeringsleiders van Brazilië en Turkije hebben gisteren Iran bewogen tot concessies die de Verenigde Staten en Europa tot nu toe niet wisten te incasseren.

Brazilië heeft het akkoord, dat president Lula en premier Erdogan van Turkije met de Iraanse president Ahmadinejad sloten, gepresenteerd als bewijs dat de nieuwe opkomende industriemachten hun geopolitieke rol opeisen. Deze opmars moet uitmonden in een grondige herschikking van de Veiligheidsraad. Daarin hebben nu alleen de vijf grootste kernmachten permanent zitting.

Conform de overeenkomst brengt Iran komende maand 1.200 kilo laagverrijkt uranium naar Turkije over, waar het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) toezicht zal houden. Omgekeerd krijgt Iran circa 120 kilo tot 20 procent opgewerkt uranium terug om medische isotopen te kunnen produceren. Dit uranium wordt overigens niet in Turkije verrijkt, omdat dit land daartoe niet geëquipeerd is, maar in Rusland en Frankrijk.

Al met al doet Iran afstand van de helft van zijn uranium, dat zou kunnen worden opgewerkt voor de ontwikkeling van een eigen kernwapen dat Iran zegt niet te willen hebben.

Deze overeenkomst heeft op hoofdlijnen veel gemeen met een akkoord dat het IAEA vorig najaar op de valreep niet wist te bereiken. De Iraanse regering was toen niet bereid tot de overdracht van nucleair materiaal en twistte ook over de hoeveelheden die ze eventueel zou willen overdragen.

Toch hebben de VS, Europa en zelfs Rusland, dat op de rem stond als er sancties tegen Iran aan de orde waren, al sceptisch gereageerd op het akkoord dat bij het IAEA wel als belangwekkende stap wordt beschouwd.

De kneep zit ’m in de kwestie waarover juist geen afspraak is gemaakt: de controle in Iran zelf. De regering van Iran wil op eigen grondgebied uranium kunnen blijven verrijken. De 1.200 kilo die Teheran naar Turkije overbrengt, zou volgens experts de helft zijn van de totale hoeveelheid in Iran. Wat achterblijft is genoeg om te kunnen worden gebruikt bij de ontwikkeling van een atoomwapen. Bovendien wil Iran geen inspecterende pottenkijkers toelaten. Welke garanties zijn er dus dat Iran alleen vreedzame doelen nastreeft of niet toch de steven wendt richting een kernwapenprogramma?

Die garanties zijn er inderdaad niet. Misschien koopt Iran alleen maar tijd. Het uranium in Turkije blijft immers van Iran. En Ahmadinejad, wiens repressieve bewind in eigen land steeds hardvochtiger trekken krijgt, staat niet te boek als een politicus die ook tegenstanders de hand wil reiken.

Toch heeft het geen zin de deal van Teheran alleen maar als een chicane af te doen. Het feit dat Lula en Erdogan in staat waren Iran tot concessies te bewegen, juist omdat ze er niet door het Westen op uit waren gestuurd, bekent veel.

Alleen al daarom moet het Westen zijn Iranbeleid aan een kritische analyse en eventuele herijking onderwerpen.