Feestje voor vulkanologen, ramp voor de luchtvaart

In luchtvaartkringen groeit de onvrede over sluiting van het luchtruim wegens de aswolk. „Alleen in Europa beslist de overheid, en niet de maatschappij.”

Wie moet beslissen of er gevlogen kan worden met vulkaanas in de lucht? Elke dag zonder vliegtuigen in de lucht maakt die vraag urgenter. En elke dag wordt de kwestie meer omstreden. In Europa is afgesproken dat nationale overheden de besluiten hierover nemen. Terwijl luchtvaartmaatschappijen zoals KLM vinden dat ze dat heel goed zelf kunnen doen.

„Hier ligt een verschil van inzicht”, zegt bestuursvoorzitter Paul Riemens van Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL). De luchtverkeersleiders besloten, luttele uren nadat gisternacht de eerste sms’jes over een dreigende aswolk uit IJsland tussen de luchtvaartbazen waren gewisseld, minister Eurlings te adviseren het luchtruim gedeeltelijk te sluiten. Een advies waar de minister moeilijk van af kan wijken. Paul Riemens: „Wij krijgen elke zes uur een verwachting van het Volcanic Ash Advisory Centre in Londen over aseruptie uit vulkanen. Vervolgens kregen wij metingen van het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium. Daaruit bleek gisteren dat ons luchtruim werd geraakt door de aswolk. Wij konden de veiligheid van het luchtruim niet volledig garanderen.”

Een besluit met grote gevolgen voor met name Schiphol en de KLM. Het besluit viel te laat om groepen reizigers op tijd te waarschuwen dat zij voor niets naar Schiphol zouden afreizen. Van zes uur ’s ochtends tot twee uur ’s middags werden ongeveer vijfhonderd vluchten geannuleerd. Ongeveer zestigduizend passagiers werden door de sluiting van het luchtruim geraakt. Zevenhonderd reizigers hebben de nacht op een gedeelte daarvan op veldbedden van Schiphol doorgebracht. „Maar toen we hen vanochtend ontbijt kwamen brengen, waren er al veel weg”, zegt een woordvoerder van Schiphol. Operationeel directeur Ad Rutten van de luchthaven vertelt dat de schade door de aswolk half april voor Schiphol vijftien miljoen euro bedraagt. „En een dag als gisteren kost al gauw anderhalf tot twee miljoen euro.”

Voor de KLM is de schade nog veel groter. De vorige aswolk heeft de luchtvaartmaatschappij zeventig miljoen euro gekost. De KLM vond de sluiting gisteren van het luchtruim onnodig. KLM-topman Peter Hartman stelde gisteren op een luchtvaartbijeenkomst in Noordwijk dat niet overheden maar luchtvaartmaatschappijen moeten bepalen of er kan worden gevlogen. „De operator moet verantwoordelijk zijn. Wij bepalen op basis van gegevens van door overheden goedgekeurde meteorologische diensten waar en hoe we zullen vliegen, en de overheid ziet daarop toe. Zo werkt het in de hele wereld. Behalve in Europa. En om misverstanden te voorkomen: de KLM doet geen enkele concessie aan veiligheid.” Ook operationeel directeur Ype de Haan van KLM is ontstemd. „Er had gewoon gevlogen kunnen worden. Bij grondige inspecties was er geen as op de vliegtuigen te bekennen. Wij gaan dagelijks om met aswolken. In Zuid- en Midden-Amerika. In Alaska. Zoals we ook omgaan met zandstormen of slecht weer. De oude wereld zou van de rest van de wereld moeten leren.” Operationeel directeur Rutten van Schiphol valt hen bij. „De Amerikanen laten veel meer over aan de sector. Zodra de politiek zich ermee gaat bemoeien, gaat het mis.”

Ook demissionair minister Eurlings (Verkeer, CDA) maakt zich zorgen over toenemende overlast van aswolken. „Vulkanologen beleven hun finest hour maar voor ons is het een ramp”, zei hij gisteren in Noordwijk. Hij staat „positief” tegen het voornemen om luchtvaartmaatschappijen meer te betrekken bij de besluitvorming, maar vooralsnog ook niet méér dan dat. Omdat het in Europa nu eenmaal zo is afgesproken. En omdat, aldus zijn woordvoerder, Nederland niet alleen met de KLM maar ook met andere luchtvaartmaatschappijen van doen heeft. Eurlings: „Als de vulkanologen gelijk hebben, dan kan het asprobleem nog een hele tijd duren. De vraag is aan de orde of wij het besluit over maatregelen kunnen overlaten aan de luchtvaartsector zelf.”

Een van zijn ambtenaren, directeur luchthavens Jeroen Fukken, kondigde gisteren wel aan dat er een onderzoek komt naar de precieze schade die de Nederlandse economie heeft geleden door de sluiting van het luchtruim vorige maand. Want dat is, volgens luchtvaartkringen, het enige positieve aan de aswolken: die hebben laten zien hoe belangrijk van de luchtvaart en het uitgebreide netwerk van bestemmingen van Schiphol voor Nederland zijn. Weer eens wat anders dan je verweren tegen beschuldigingen van geluidhinder. Minister Eurlings: „Zonder luchtvaart staat alles stil.”